પાન મસાલાના પેકીંગમાં પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ... અમલ થશે કે વાતો ના વડા?

Author: નોબત સમાચાર

પાન મસાલાના પેકીંગમાં પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ... અમલ થશે કે વાતો ના વડા?

ફૂડ સેફટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડસ ઓર્થોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક સત્તામંડળ) દ્વારા પાન-મસાલાના પેકીંગ કે પાઉચ માટે પ્લાસ્ટિક, પીવીસી તથા એલ્યુમિનિયમ ફોઈલના ઉપયોગ પર કડક પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. દેશમાં ખાદ્યચીજો તથા પેયપદાર્થો (ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓ) ની શુદ્ધતા, સુરક્ષા અને માનક અથવા પ્રમાણો નક્કી કરતા આ સરકારી સત્તામંડળ દ્વારા ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓ માટે લાઈસન્સ અપાય છે, અને દેશમાં ઉત્પાદિત થતી અને વેચાતી ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓની શુદ્ધતા અને સુરક્ષા પર સતત નજર સ્થાનિક તંત્રો તથા સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ દ્વારા પણ રાખવામાં આવતી હોય છે.

આથી હવે પાન-મસાલાના પેકેજીંગમાં પ્લાસ્ટિક કે પીવીસીના ફોઈલ કે પેકેજીંગની અંદર ચમકતી એલ્યુમિનિયમ વરખ કે મેટલાઈઝ્ડ લેયરનો ઉપયોગ હવે કરી શકાશે નહીં. આના વિકલ્પે કંપનીઓ અને ઉત્પાદકો અને પ્લાસ્ટિક સિવાયના કાગળ, પેપર બોર્ડ, સેલ્યુલોઝ અથવા અન્ય પ્રાકૃતિક ઢબે બનેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ પેકેજીંગ માટે કરી શકશે. તે ઉપરાંત મોટા પેકેજીંગ માટે કાચની બોટલો/કંટેનર/બરણી વગેરેનો ઉપયોગ થઈ શકશે, અને તેમાં પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ જરા પણ નહીં કરી શકાય.

આ નવા નિયમો મુજબ પાઉચ પેકેજીંગમાં પોલિએથિલીન, પોલી પ્રોપિલીન, પોલીએસ્ટર, પીવીસી કે તેના અન્ય સિન્થેટિક પોલિમર, કો-પોલિમર અથવા લેમિનેટ નહીં કરવાનો આદેશ પણ અપાયો છે. આ કારણે હવે પાન-મસાલાના પાઉચ મોંઘા થઈ શકે છે, જેની માઠી અસર છૂટક વેપારીઓ અને ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે. આ નવા નિયમો ૧૦ મી ઓગસ્ટથી લાગુ કરી દેવામાં આવ્યા હોવાનું પણ જાહેર થયું છે.

આ નવા નિયમો લાગુ કરતા નવા ગેઝેટ નોટિફિકેશનના અર્થઘટનો મુજબ પાન-મસાલાની પડીકીઓથી લઈને તેના પેકેજીંગ સુધીની ચીજવસ્તુઓ પર આ નિયમો લાગુ થશે. આ નિયમો મુજબ ઈકો-ફ્રેન્ડલી, પર્યાવરણને અનુકૂળ ચીજોનો ઉપયોગ કરીને જ પાન-મસાલાની પડીકીઓ, નાના-મોટા પેકેજીંગ બનાવી શકાશે.

એફએસએસએઆઈ દ્વારા ફૂડ પેકેજીંગ એમેડમેન્ટ રેગ્યુલેશન-ર૦ર૬ નું નોટિફિકેશન જાહેર કરી દેતા આ નિયમો તત્કાલ ૧૦ મી ઓગસ્ટ-ર૦ર૬ થી લાગુ થઈ ગયા છે. આ કડક નિયમો લાગુ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય પર્યાવરણ સુરક્ષાની સાથે સાથે જનઆરોગ્યની સુરક્ષાનો પણ જણાય છે. આ નિર્ણય પર્યાવરણ સંરક્ષણ અધિનિયમ-૧૯૮૬ હેઠળ ઘડાયેલા અધિનિયમ તથા પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનજમેન્ટ રૂલ્સ-ર૦૧૬ હેઠળ લેવાયો છે.

પ્લાસ્ટિક પર ધીમે ધીમે વધુ ને વધુ કડક કાયદા અમલમાં આવતા કેટલીક કંપનીઓ પાન-મસાલાના પાઉચ કે પેકેટની ઉપરનું કવર કાગળનું રાખીને અંદરનું સ્તર પ્લાસ્ટિક કે એલ્યુમિનિયમની વરખ કે પતરીનું રાખતી હતી, જેને આ નવા નિયમો વિરૂદ્ધ માનવામાં આવશે અને બન્ને તરફ પૂરેપૂરૃં પ્લાસ્ટિક ફ્રી પેકેજીંગ જ માન્ય રહેશે, તેવી ચોખવટ થઈ ગઈ છે.

વર્ષ ર૦૧૮ માં પણ ખાદ્ય સુરક્ષા અને તેના પેકેજીંગના માપદંડો નક્કી કરીને નિયમો સુધારાયા હતાં. હવે પાન-મસાલાને શેડ્યુલ-૪ માં નવી એન્ટ્રીના સ્વરૂપમાં સામેલ કરાયા છે. આ શેડ્યુલમાં સરકાર એવી ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ કરે છે, જેના પેકેજીંગ મટિરિયલ્સ માટે માસ નિયમો બનાવાયા હોય.

જો કે, પોલિથીન, પોલી પ્રોપિલીન કે પીવીસીના બદલે કાગળ કે પેપરબોર્ડ, પોલીમર કે સિન્થેટિક લેમિનેટ્સના બદલે સેલ્યુલોઝ, એલ્યુમિનિયમ ફોઈલ કે મેટેલાઈઝ્ડ કે ટ્રેડિશ્નલ પ્લાસ્ટિક પાઉચ કે પેકેટ્સના બદલે ડબલીઓ કે કાચની બોટલોનો ઉપયોગ થઈ શકશે, તેવું અર્થઘટન કરવામાં આવી રહ્યું હોવાથી એકંદરે મટિરિયલ્સ બદલશે, પરંતુ પાન-મસાલા એજ રહેશે. ગુજરાત સહિત ઘણાં રાજ્યોમાં તમાકુયુક્ત પાન-મસાલા (ગુટખા) પર પ્રતિબંધ જ છે, કે નાના-મોટા પેકેટ તથા પ્લાસ્ટિકના મોટા પેકેજીંગ થાય છે, તે બધાને આ નવા નિયમો લાગુ પડશે, તેના કારણે પાન-મસાલા હવે મોંઘા થઈ જશે, તે પણ નક્કી છે. આ નોટિફિકેશન જોતા તત્કાલ અસરથી નવા નિયમો મુજબનું જ પ્રોડક્શન કંપનીઓ કરી શકશે. આ નવા નિયમોની તત્કાળ અસર તો ડઝનેક પાન-મસાલા ઉત્પાદક કંપનીઓેને જ થશે, જે તે પછી છૂટક વ્યાપારીઓ તથા ગ્રાહકો સુધી પહોંચશે. આ નોટિફિકેશન ૭ મી ઓગસ્ટે જાહેર થયું, અને ૧૦ મી ઓગસ્ટથી જ લાગુ કરી દેવાયું, તેથી જુના ઉત્પાદિત સ્ટોક અને તેના ગ્રેસીંગ પીરિયડ અંગે કોઈ ચોખવટ થઈ રહી નહીં હોવાથી ભિન્ન-ભિન્ન અભિપ્રાયો વ્યક્ત થઈ રહ્યા છે. આજે આ મુદ્દે અખબારો અને ન્યુઝ ચેનલોથી લઈને સોશિયલ મીડિયા સુધી વ્યાપક ચર્ચા થઈ રહી છે, તેથી આ મુદ્દો ટોક ઓફ ધ નેશન બન્યો છે.

આ નિયમો જે નોટિફિકેશન દ્વારા તત્કાળ લાગુ કરી દેવાયા છે, તે જોતા જુના સ્ટોકનું વેંચાણ પણ નહીં થઈ શકે અને કંપનીઓ તથા દુકાનોમાંથી જુનો સ્ટોક પાછો ખેંચવો પડશે, અન્યથા તેને જપ્ત કરવો પડે તેવી સ્થિતિમાં એક પ્રકારની અસમંજસની સ્થિતિ પણ ઊભી થઈ છે, તેથી જ એવો વ્યંગ પણ થઈ રહ્યો છે કે નવા નોટિફિકેશનનો કડક અમલ થશે કે માત્ર વાતોના વડા જ થશે? એવા પ્રત્યાઘાતો પણ પડી રહ્યા છે કે આ નવા નિયમો લાગુ કરતા પહેલા કંપનીઓને, જથ્થાબંધ અને છૂટક વેપારીઓને જુનો સ્ટોક રહી ન જાય તેટલી મુદ્ત આપવી જોઈતી હતી. બીજી તરફ એવું કહેવાય છે કે જુનો સ્ટોક રિકોલ કરીને તેનું નુક્સાન ઉત્પાદન કંપનીઓ જ ભોગવશે અને છૂટક વેપારીઓને તેનું નુક્સાન નહીં વેઠવું પડે, જો કે આ મુદ્દે કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા થઈ નથી.

આ નિયમભંગ બદલ કંપનીઓ કે વેપારીઓનું લાયસન્સ રદ્, મુદ્દામાલની જપ્તિ, ભારે દંડની જોગવાઈ છે અને ફૂડ સેફ્ટીના તંત્રોને દરોડા પાડીને તથા કડક ચેકીંગ કરીને આ નિયમોનું કડક પાલન કરવાની તાકીદ કરાઈ હોવાના અહેવાલો જોતા આ મુદ્દો પણ હવે સડકથી સંસદ સુધી પડઘાશે તે નક્કી જણાય છે.

આ નવા નિયમોની અમલવારી માટે જરૂરી ચેકીંગ એફએસઓ એટલે કે ફૂડ સિક્યોરિટી ઓફિસર્સ અને તેના તંત્રો કરી શકે છે. આ અધિકારીઓ રાજ્ય સરકારો હેઠળ દરેક જિલ્લા-તાલુકા સ્તર સુધી વિસ્તરેલા હોય છે. એફએસઓઝ પાસેથી કામ લેવા, જરૂરી મંજુરીઓ આપવા તથા સ્ટેટ-સેન્ટ્રલ કક્ષા સુધી કડીરૂપ કામ કરવા માટે નિમાયેલા હોય છે. આ અધિકારીઓ જરૂર પડ્યે સ્થાનિક તંત્રો કે પોલીસની મદદ પણ લઈ શકે છે. તેથી લોકલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (સ્થાનિક તંત્રો) ને સ્વયંભૂ આ પ્રકારની તપાસણી કે દરોડા પાડવાના સ્વતંત્ર અધિકારો નહીં હોવાથી 'હપ્તાખોરો'થી સાવધાન રહેવાની કોમેન્ટો પણ થવા લાગી છે.

આ પ્રકારનો નિયમભંગ થતો હોય, કોઈ આ પ્રતિબંધિત ચીજવસ્તુઓ વેચતું હોય કે હપ્તાખોરીનો પ્રયાસ થતો હોય તો તેની જાણ કરવા માટે એફએસએસએઆઈ દ્વારા કેન્દ્રિય કંટ્રોલ રૂમ તથા ટોલ ફ્રી હેલ્પલાઈનના ફોન, મોબાઈલ તથા વ્હોટ્સ એપ નંબર તથા અધિકૃત ઈ-મેઈલ આઈડી ઉપરાંત ફૂડ સેફ્ટી પોર્ટલ, સ્ટેટ ફૂડ સેફ્ટી કમિશનર તથા સ્થાનિક ફૂડ સેફટી અધિકારીઓનો સંપર્ક કરીને જાણ કરી શકાય કે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે, તેવું જાહેર થયું છે, પરંતુ જનજાગૃતિનો અભાવ છે...

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...