શિક્ષણઃ જીવનના ઘડતર માટે બાળકોનો અધિકાર

જામ્યુકોની શિક્ષણ સમિતિના અધ્યક્ષની ''નોબત'' સાથે વાતચીતઃ રાઈટ-ટુ-એજ્યુકેશન અંગે થઈ ચર્ચાઃ

સ્કૂલ, શાળા...નિશાળ... અર્થ એક જ છે, તેનું મહત્ત્વ એક જ છે. સ્કૂલ, જ્યાં બાળપણમાં ઘડતર થાય છે, જ્યાં ભવિષ્યની તાલીમ અપાય છે, જ્યાં બાળકોમાં રહેલી શક્તિને જાણીને તેને યોગ્ય દિશા અપાય છે, જ્યાં બાળકો ઘર પછી વધારે સમય વિતાવે છે જ્યાં બાળકોને જ્ઞાન સાથે સમજણ શક્તિ મળે છે, ભણતર સાથે ગણતર મળે છે, જ્યાં મિત્રો મળે છે, સ્કૂલમાં વિતાવેલા પંદર વર્ષ બાકીની જિંદગીની દિશા નક્કી કરે છે, કેરિયર નક્કી કરે છે, સ્કૂલ છે તો જીવનની દિશા છે, સ્કૂલ છે તો જ્ઞાન છે, સ્કૂલ છે તો સમજણ-કેળવણી છે, સ્કૂલની તાલીમથી જ આર્થિક સલામતી-આર્થિક ઉપાર્જનના રસ્તા ખુલે છે... સ્કૂલ આપણી જિંદગીનું અવિભન્ન અંગ છે... જે આપણને માણસ બનાવે છે.

જુના સમયથી જ અભ્યાસનું મહત્ત્વ સ્વીકારાય છે... હા... સમયના બદલાવ સાથે તેનું સ્વરૃપ બદલાયું છે, પણ દરેક સ્વરૃપનો હેતુ બાળકોને તાલીમ આપવાનો જ છે. ગુરુકુલ પ્રથા પછી સ્કૂલ આવી. પહેલા માત્ર સરકારી સ્કૂલ જ હતી. પ્રથમ ગુજરાતી સરકારી સ્કૂલ ૧૮ર૬ માં શરૃ થઈ. પહેલી અંગ્રેજી માધ્યમની સરકારી સ્કૂલ ૧૮૪ર માં શરૃ થઈ. હાલમાં ગુજરાતમાં કુલ ૧પ,૪૯૩ સરકારી સ્કૂલ છે.

જામનગર શહેરની વાત કરીએ તો કોર્પોરેશનની શિક્ષણ સમિતિ સંચાલિત ૪પ શાળાઓ છે. જેમાંથી ૩ શાળામાં ધોરણ ૧ થી પ છે અને ૪ર શાળામાં ધોરણ ૧ થી ૮ છે. આ ઉપરાંત ૮ ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ છે. જેમાંથી ૭ ગુજરાતી માધ્યમની અને ૧ હિન્દી માધ્યમની શાળા છે. ખાનગી શાળા લગભગ ૧રપ થી વધારે છે.

શાળા ગમે તે હોય સરકારી કે ખાનગી બન્નેનો હેતુ બાળકોનું ઘડતર કરવાનો જ છે. થોડા વર્ષો પહેલા સુધી સરકારી શાળાનું જ ચલણ હતું, પણ ખાનગી શાળાઓ આવતા તેનું મહત્ત્વ વધવા લાગ્યું. માતા-પિતા દેખાદેખીમાં બાળકોને ખાનગી શાળામાં ભણાવવા લાગ્યા. સરકારી શાળામાં ભણાવવાની વાતથી માતા-પિતાને જાણે નાનપ લાગવા લાગી. માતા-પિતા એમ જ માને છે કે, ખાનગી શાળામાં સગવડતા, સુવિધા, ભણતર સારૃ મળે છે, જો કે તેમની વાત કંઈક અંશે સાચી પણ છે. મસમોટી ફી ઉઘરાવતી ખાનગી શાળાઓ બાળકોને અદ્યતન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વિશાળ રમતગમતનું મેદાન, ભણવા સાથેની અન્ય પ્રવૃત્તિઓ આપે જ છે. અહીં ખાનગી શાળા સારી કે સરકારી શાળા ઉત્તમ એ સરખામણી કરવાનો હેતુ નથી. આ વર્ષે ઘણાં વિદ્યાર્થીઓએ ખાનગી શાળામાંથી સરકારી શાળામાં પ્રવેશ લીધો છે.

આ અંગે વાત કરતા જામનગર કોર્પોરેશનના શિક્ષણ સમિતિના ચેરમેન આકાશભાઈ બારડ જણાવે છેકે, કોરોનાની અસરે ઘણાં લોકોનું બજેટ ખોરવી નાખ્યું છે. દરેક વ્યક્તિ પછી ભલે તે નોકરી કરતા હોય કે ધંધો, પણ કોરોનાના સમયમાં બધાની આર્થિક પરિસ્થિતિમાં ફર્ક પડ્યો છે. તેવામાં ખાનગી શાળાની મોટી ફી ભરવી ઘણાં વાલીઓ માટે મુશ્કેલ છે અને આ સ્થિતિમાં માતા-પિતાએ બાળકોને ખાનગી શાળામાંથી સરકારી શાળામાં પ્રવેશ અપાવ્યો છે. આ વર્ષે છેલ્લી માહિતી મુજબ લગભગ ૩૪૦ થી ૩પ૦ વિદ્યાર્થીઓએ ટ્રાન્સફર લીધી છે. જે પાછલા વર્ષોની સરખામણીએ વધારે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ કોરોનાના સમયે બાળકો સ્કૂલમાં જઈ શકતા ન હોવાથી બાયસેફ-જીસીઈઆરટી દ્વારા બાળકોને ડીડી ગીરનાર ચેનલ દ્વારા ટીવીના માધ્યમથી ઓનલાઈન ભણાવવામાં આવ્યા. આ ઉપરાંત વર્ચ્યુઅલ એપ ગુગલમીટ દ્વારા પણ બાળકોને શિક્ષણ આપવામાં આવ્યું. ડીડી ગીરનાર દ્વારા અપાતા શિક્ષણનો લગભગ પ૦૦૦ જેટલા બાળકોએ લાભ લીધો અને ગુગલમીટ દ્વારા લગભગ ૧૩૦૦ જેટલા બાળકો શિક્ષિત થયા. નાના ગામમાં રહેતા પરિવાર પાસે એન્ડ્રોઈડ મોબાઈલ ન હોય અને ઘણી વખત નાના ગામમાં નેટવર્ક પ્રોબ્લેમ પણ હોય તેવા સંજોગોમાં વર્ચ્યુઅલ એપ પર તેમનું જોાવું અશક્ય હોય, એટલે ડીડી ગીરનાર પર ભણાવવાનું શરૃ થયું જેમાં ધોરણવાર, વિષયવાર, નિશ્ચિત ટાઈમટેબલ મુજબ અભ્યાસક્રમ ચાલતો. આ ઉપરાંત શિક્ષણસંઘ દ્વારા જીટીપીએલ પર ઓનલાઈન ક્લાસ લેવાતા.

પ્રવેશ ઉત્સવ મહોત્સવ મુજબ જૂન-ર૦ર૧ માં સરકારી શાળામાં કુલ ૧૦ર૧ નવા એડમિશન થયા છે.

આર.ટી.ઈ... સરકારે આપણને ઘણાં અધિકારો આપ્યા છે. આપણને ઘણી વખત આપણા અધિકારોની જાણકારી હોતી નથી. આવો જ એક અધિકાર છે આર.ટીઈ. 'રાઈટ ટુ એજ્યુકેશન' દરેક બાળકને ભણવાનો હક્ક છે, દરેક બાળકને તેની પસંદગીની શાળામાં ભણવાનો હક્ક છે, એપ્રિલ ર૦૧૦ થી ગુજરાતમાં આર.ટી.ઈ. એક્ટનો અમલ શરૃ થયો, જે મુજબ ૬ થી ૧૪ વર્ષના બાળકો માટે શિક્ષણ એક અધિકાર છે એમ જાહેર થયું. દરેક પ્રાઈવેટ શાળાએ અમુક સીટ આરટીઈ મુજબના વિદ્યાર્થીઓ માટે અનામત રાખવી પડે છે. દરેક બાળકને ભણવાનો હક્ક છે, તેવી રીતે બાળકોને ખાનગી શાળામાં ભણવાનો પણ હક્ક છે જ... માતા-પિતાની નબળી આર્થિક સ્થિતિના કારણે ક્યારેક ખાનગી શાળામાં પ્રવેશ અપાવી શકતા નથી, ત્યારે આરટીઈ તેમને મદદરૃપ થાય છે. આરટીઈ મુજબ પ્રવેશ લેનાર બાળકોની ફી સરકાર ઉપાડે છે, જો કે આશ્ચર્યની વાત એ છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ખાનગી શાળાની સંખ્યા વધી હોવા છતાં તેમાં આરટીઈ મુજબ પ્રવેશ માટે બાળકોની બેઠકો ઘટી છે. તે શંકા ઉત્પન્ન કરે તેવી બાબત છે.

આર.ટી.ઈ. મુજબ દરેક ખાનગી શાળાએ પાછલા શૈક્ષણિક વર્ષમાં ધોરણ ૧ માં કુલ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા હોય તેમાંથી તે વર્ષના આર.ટી.ઈ. મુજબના પ્રવેશ લેનાર વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા બાદ કરીને બાકી રહેતી સંખ્યાના રપ ટકા બેઠક અનામત રાખવાની છે. આ નિયમ મુજબ પ્રવેશ લેનાર બાળકોની ફી, તેમનો યુનિફોર્મ અને પાઠ્યપુસ્તકની જવાબદારી સરકારની છે, જો કે શાળાઓમાં બેઠકમાં ઘટાડો થતાં ઘણાં બાળકોને આર.ટી.ઈ. મુજબના પ્રવેશથી વંચિત રહેવું પડ્યું છે. ઓફ ધ રેકોર્ડ મળેલી માહિતી મુજબ ખાનગી શાળાના સંચાલકો આર.ટી.ઈ. મુજબ પ્રવેશ આપવાની ખાસ ઈચ્છા ધરાવતા નથી હોતા. તેના કારણમાં તેઓ એમ માનતા હોય છે કે, આર.ટી.ઈ. મુજબ પ્રવેશ લેનાર બાળકોના વાલી નબળી આર્થિક સ્થિતિ ધરાવતા હોય છે. તેઓ ખાનગી શાળાના ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગ કે ધનિક વર્ગના બાળકો સાથે તાલમેલ મેળવી શકતા નથી અને કોઈ સાથે દોસ્તી કરી શકતા નથી, જેથી તેમનો વિકાસ થવાને બદલે અટકે છે.

ખરેખર તો ભણતર માટે શાળાનું બિલ્ડીંગ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કે અન્ય વિદ્યાર્થીઓની સ્થીતિ અસર કરવી ન જોઈએ. જે બાળકોમાં આવડત, આંતરિક શક્તિ અને ભણતર પ્રત્યેની લગન હશે તે ગમે તે શાળામાં, ગમે તે સ્થિતિમાં ભણી જ લે છે. આશા રાખીએ કે બાળકોને ભણતરનો હક્ક મળે.

મુલાકાત-આલેખન દિપા સોની  જામનગર

close
Ank Bandh 29 March
close
PPE Kit