૨૯ સપ્ટેમ્બર વર્લ્ડ હાર્ટ ડે

વિશ્વ હ્ય્દય દિવસ અથવા વર્લ્ડ હાર્ટ ડે દર વર્ષે તા. ૨૯મી સપ્ટેમ્બરે મનાવવામાં આવે છે. 'દિલ ખુશ તો જિંદગી બહેતર', 'દિલની ખુશીએ સુખી જીવનની જડીબુટ્ટી', 'હ્ય્દય તન અને મનનું એન્જિન' વગેરે વાક્યો આપણે ઘણી વખત સાંભળતા કે વાંચતા હોઈએ છીએ. 'દિલ'ને કેન્દ્રમાં રાખીને ઘણી નવલકથાઓ લખાઈ, ફિલ્મો બની અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો પણ થયા. વૈજ્ઞાનિકો, સાહિત્યકારો, કવિઓ, કલાકારો, તબીબો, સર્જનો તથા પ્રણયપંથીઓ મારે 'દિલ', હ્ય્દય, હાર્ટ'એ માત્ર શબ્દો નથી, પરંતુ એક એવું વિષય વસ્તુ છે, જેના પર મોટા મોટા ગ્રંથો રચાઈ શકે, નાટકો ભજવાઈ શકે કે ફિલ્મો બની શકે.

હ્ય્દય

હ્ય્દય આપણા શરીરનો મહત્ત્વનો ભાગ છે, અથવા શરીરને ચલાવતું એન્જિન છે. જો દિલ ખુશ હોય તો ચહેરા પર સ્મિત રહે છે. હ્ય્દયને સ્વસ્થ રાખીને આપણા જીવનને સુરક્ષિત રાખવા અને આયુષ્યને અકબંધ રાખવા માટે જાગૃતિ ઊભી કરવા અને હ્ય્દયને લગતી સમસ્યાઓના નિવારણ અંગે ચર્ચા કરવા તથા ઉપાયો શોધવા જેવા બહુહેતુક લક્ષ્ય સાથે દર વર્ષે ૨૯મી સપ્ટેમ્બરે વિશ્વ હ્ય્દય દિવસ ઉજવાય છે.

હ્ય્દયરોગ અને ઉંમર

પહેલા એવું માનવામાં આવતું અને હ્ય્દયરોગ માત્ર વડીલોને જ થાય છે અને હાર્ટ એટેક આપવાનું પ્રમાણ પણ વયોવૃદ્ધ લોકોમાં વધુ જણાતું હતું, પરંતુ જેમ જેમ વિશ્વમાં સંચાર વ્યવસ્થાની સાથે સાથે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો વધ્યા, તેમ તેમ એવું પુરવાર થતું ગયું કે હ્ય્દયરોગ બાળકોથી લઈને કિશોરો, યુવાનો તથા વડીલો સુધી કોઈને પણ ગમે ત્યારે થઈ શકે છે. જો કે, પ્રમાણમાં વધઘટ હોઈ શકે પરંતુ હ્ય્દયરોગના ખતરાથી કોઈ બાકાત નથી. આ કારણે જ હ્ય્દયરોગ અને તેના ઉપાયો અંગે વધુ સાવધ રહેવું જરૃરી છે.

વિશ્વ હ્ય્દય દિવસનો પ્રારંભ

વિશ્વ હ્ય્દય દિવસ મનાવવાનો પ્રારંભ વર્ષ-૨૦૦૦માં થયો હતો. પહેલા સપ્ટેમ્બરના છેલ્લા રવિવારે વિશ્વ હ્ય્દય દિવસ મનાવાતો હતો, પરંતુ વર્ષ-૨૦૧૪માં આ માટે તા. ૨૯મી સપ્ટેમ્બર તારીખ નક્કી કરી દેવાઈ, અને તે પછીથી દર વર્ષે ૨૯મી સપ્ટેમ્બરે આ દિવસ ઉજવાય છે.

હ્ય્દયરોગ છે ખતરનાક અને જીવલેણ

હ્ય્દયરોગને હળવાશથી લેવાની જરૃર નથી, તેવી જ રીતે હ્ય્દયરોગીઓએ વધારે પડતી ચિંતા કરીને જીવન પર ખતરો વધારવો પણ ન જોઈએ, કારણકે હવ સમયસરની સારવાર અને અત્યાધુનિક ઉપચાર પદ્ધતિ અને મોજુદ છે, જે જીવનને જોખમમાં મૂકતા અટકાવી શકે છે અને દર્દીને તદૃન સાજોસારો પણ કરી શકે છે. બધો સમયનો ખેલ છે.

હ્ય્દયરોગનો બને છે, કરોડો લોકો ભોગ

વિશ્વમાં એક કરોડથી પણ વધુ લોકો હ્ય્દયરોગના કારણે મૃત્યુને ભેટે છે, જેમાં ૫૦ ટકાથી વધુ લોકો તો હોસ્પિટલ સુધી પહોંચે તે પહેલા જ જીવ ગુમાવી દેતા હોય છે, જેથી હ્ય્દયરોગ પ્રત્યે જાગૃત રહેવાની જરૃર છે. આ જાગૃતિ ફેલાવવા જ દર વર્ષે વિશ્વ હ્ય્દય દિવસ ઉજવાય છે.

હ્ય્દયરોગના કારણો-તેનાથી બચવાના ઉપાયો

હ્ય્દયરોગથી બચવા દરરોજ ફરજીયાતપણે વ્યાયામ માટે થોડો સમય કાઢવો જ પડે. યોગા-ધ્યાન-વ્યાયામ વગેરે હ્ય્દયને મજબૂત બનાવે છે. સવાર-સાંજ પગપાળા ચાલવા-હરવા-ફરવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. ભોજનમાં નિમક (મીઠું) ઓછું લેવું જોઈએ, અને તાજા ફળો અને તાજા શાકભાજીનો સમાવેશ વધારવો જોઈએ. સ્ટ્રેસ, તનાવ અથવા ચિંતા વધવાથી હ્ય્દયરોગનું જોખમ ઘણું વધી જાય છે, જેમ જીવનમાં સ્વસ્થ, ખુશ અને પ્રસન્નચિત રહેવું જોઈએ. જીવનની રોજિંદી સમસ્યાઓ કે ઘટનાઓની વિપરીત અસરો કે સારા-માઠા પ્રસંગોની વધારે પડતા શોક-આઘાત કે આનંદ-ઉલ્લાસ પણ ઘણી વખત હાર્ટ એટેકનું કારણ બનતા હોય છે. આ માટે લાગણીઓ તથા સંવેદનાઓને અંકુશમાં રાખતા શિખવું જોઈએ.

વ્યસનો પણ હ્ય્દય રોગોને નોતરે છે. તમાકુનું સેવન અને ધૂમ્રપાન હ્ય્દયરોગની બીમારીઓના માધ્યમ બની શકે છે. તે ઉપરાંત અનિદ્રા પણ હ્ય્દયરોગનું કારણ બની શકે છે. આથી હ્ય્દયરોગને થતો અટકાવવા સારી ઊંઘ આવે તેવા ઉપાયો કરવા જોઈએ. ડોક્ટરોની સલાહ કે અભિપ્રાય વિના ઊંઘની ગોળીઓનું સેવન કરવું ન જોઈએ. અનિદ્રાનું કારણ શોધીને તેનું નિવારણ કરવું જોઈએ.

હ્ય્દયરોગીઓ સાવધાન

જેને હ્ય્દય રોગ થયો હોય અને ઉપચાર પછી સારૃં થઈ ગયું હોય, તેમણે તબીબી સલાહોને જરાયે અવગણવી ન જોઈએ અને સ્ટ્રેસ, અનિદ્રા અને અયોગ્ય પદાર્થોનું સેવન કરવું ન જોઈએ.

(-આલેખનઃ વિનોદ કોટેચા)

close
Ank Bandh
close
PPE Kit