આવતીકાલે મકરસંક્રાંતિઃ ક્રાંતિ કેરો કાળ...

'સંક્રાંતિનો કાળ ખરેખર ક્રાંતિ કેરો કાળ છે...' એવી કાવ્યપંક્તિની રચના કદાચ મકરસંક્રાંતિને ધ્યાને લઈને જ કરાઈ હશે, કારણ કે આમ તો દર મહિને (૧૨ વખત) સંક્રાંતિ આવે છે, સૂર્યનો જુદી જુદી રાશિમાં પ્રવેશ થતો હોય છે. સૂર્ય ઉત્તર તરફ ગતિ કરે એટલે ઉત્તરાયણ અને મકર રાશિમાં પ્રવેશે એટલે મકરસંક્રાંતિ કહેવાય, તે સર્વવિદ્તિ છે. મકરસંક્રાંતિ ભારત અને નેપાળમાં જુદા જુવા સ્વરૃપે ઉજવાય છે. ગુજરાતમાં પતંગ મહોત્સવ તરીકે પણ મકરસંક્રાંતિ ઉજવાય છે અને તેનું ધાર્મિક- આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ પણ છે. આ દિવસે દાન-પુણ્યનો વિશેષ મહિમા છે.

મકરસંક્રાંતિને ખિચડો, પોંગલ, ઉત્તરાયણ, સંક્રાંત, સંક્રાંતિ વિગેરે વિવિધ નામે દેશના જુદા જુદા પ્રદેશોમાં ઉજવવામાં આવે છે, અને ઉજવણીની પદ્ધતિ પણ અલગ અલગ હોય છે. તામિલનાડુમાં પોંગલ ઉત્સવ તરીકે આ પર્વ ભારે ધૂમધામથી ઉજવાતું રહ્યું છે. ઘણા સ્થળે આ પર્વને 'ઉત્તરાયણી' તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે. ઘણાં લોકોના મતે ઉત્તરાયણ અને મકરસંક્રાંતિ ભિન્ન ભિન્ન મહત્ત્વ અને મહિમા ધરાવે છે, પરંતુ એક જ દિવસે ઉજવાય છે.

તાઈપોંગલ, ઉઝવર તિરૃનલ, માધી, ભોગાણી બિહુ, શિશુર સેંક્રાંત, મકર સંક્રમણ વિગેરે નામોથી પણ આ તહેવાર ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં ઉજવાય છે, જ્યારે થાઈલેન્ડમાં સોંગકરન, લાઓસમાં પિ મા લાઓ, મ્યાંમારમાં થિંમાન, કંમ્બોકિયામાં મોહા સેંગક્રાન અને શ્રીલંકામાં ઉઝવર તિરૃનલના નામથી મકરસંક્રાંતિની ઉજવણી થાય છે.

આ દિવસે ખેડૂતો સારા ઉત્પાદન માટે (થયું હોય તો) ભગવાનનો આભાર માને છે, અને કાયમી ધોરણે સારા ખેત ઉત્પાદનની કામના કરે છે. દેશના જુદા જુદા રાજ્યોમાં ઉજવણીની જુદી જુદી પરંપરાઓ અને રિવાજો છે.

જ્યોતિષની ગણના સામાન્ય રીતે પ્રાદેશિક કેલેન્ડર મુજબ થાય છે, અને ભારતમાં મોટા ભાગે જ્યોતિષ શાસ્ત્ર સંવત આધારિત છે, અને કારતકથી આસો સુધીના વર્ષ મુજબ ગણના કરે છે. જેમાં તારીખના બદલે તિથિ હોય છે. માત્ર મકરસંક્રાંતિ જ તારીખ મુજબ ૧૪ મી જાન્યુઆરીએ આવે છે, તેવી ગણતરી થાય છે, તેનું કારણ સૂર્યની ગતિ છે. સૂર્યથી તા. ૧૪ મી જાન્યુઆરીની ગતિ મુજબ ઉત્તરાયણ અથવા મકરસંક્રાંતિની ગણતરી થાય છે.

વિનોદ કોટેચા

close
Ank Bandh
close
PPE Kit