સુપર અલ નીનો થકી દેશમાં દુષ્કાળ અને જળપ્રલયની સંભાવનાઃ એકંદરે ચોમાસું નબળું રહેવાની આગાહી

Author: નોબત સમાચાર

સુપર અલ નીનો થકી દેશમાં દુષ્કાળ અને જળપ્રલયની સંભાવનાઃ એકંદરે ચોમાસું નબળું રહેવાની આગાહી

વર્ષ-૨૦૨૬ માટે પ્રથમ લોન્ગ રેન્જ આગાહી મુજબ મોટાભાગે ઓછો વરસાદ તો કેટલાક રાજ્યોમાં અતિવૃષ્ટિ થશેઃ ચિન્તાજનક સ્થિતિ સર્જાશે

નવી દિલ્હી તા. ૧૬: હવામાન વિભાગે ૨૦૨૬ માટે લોંગરેન્જ આગાહી જાહેર કરી છે. તે મુજબ ચોમાસુ નિર્ધારિત સમય કરતાં ૪ દિવસ પૂર્વે ૨૬મીએ કેરલમ પહોંચશે. સુપર અલ નીનો તાંડવ મચાવશે અને નબળુ ચોમાસું - દુષ્કાળ અને હીટવેવની સંભાવના રહેશે. જૂનથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે વરસાદ સામાન્યથી ઓછો રહેશે. અડધા ભારતમાં સુકા દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ તો અડધા ભારતમાં લીલા દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ રહેશે. આ વર્ષે ચોમાસાનો વરસાદ લોંગ પીરિયડ એવરેજનું લેવલ ૯૨ ટકા જ રહેશે. તેને બિલો નોર્મલ એટલે કે સામાન્યથી ઓછાની કેટેગરીમાં રાખે છે.

દેશભરના અનેક રાજ્યોમાં તીવ્ર ગરમીનો પ્રકોપ ચાલુ છે. વરસાદ સમયાંતરે પડી રહૃાો છે, પરંતુ ગરમીથી કોઈ રાહત મળી રહી નથી. હવામાન વિભાગે ૨૬ મેના રોજ કેરળમાં ચોમાસાના આગમનની આગાહી કરી છે. જોકે, હવામાન વિભાગે એમ પણ જણાવ્યું છે કે આ વર્ષે ચોમાસામાં સામાન્ય કરતા ઓછો વરસાદ પડશે અને અલ નિલો અસર ગરમીનું કારણ બનશે. હવામાન વિભાગ ઉપરાંત, વિશ્વભરની અન્ય હવામાન એજન્સીઓએ પણ અલ નિનો અંગે ચેતવણી જારી કરી છે. પેસિફિક મહાસાગરમાં ઝડપથી વિકસતું સુપર અલ નિનોે આ વર્ષે ભારતીય ચોમાસાને ભારે ઘટાડાનો ભય આપી રહૃાું છે.

વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ અલ નિનો ૧૯૯૭ અને ૨૦૧૫ ના વિનાશક સમયગાળા જેટલો જ ગંભીર હોઈ શકે છે. તેની સૌથી ખરાબ અસરો ભારતના કેટલાક ભાગોમાં અનુભવી શકાય છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, અલ નિનોની અસર આ વર્ષે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે, જે દેશના ઘણા ભાગોમાં દુષ્કાળની સંભાવના દર્શાવે છે. દેશના ઉત્તરીય, પશ્ચિમી અને મધ્ય પ્રદેશો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થશે. તેઓ તીવ્ર ગરમી અને દુષ્કાળનો અનુભવ કરશે, જે પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને ચિંતાજનક છે કારણ કે ભારતના લગભગ ૬૦% ખેડૂતો તેમના ખરીફ પાક માટે સંપૂર્ણપણે ચોમાસાના વરસાદ પર આધાર રાખે છે. ઓછો વરસાદ કૃષિ ક્ષેત્રને ભારે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ચોમાસુ ૨૬ મેના રોજ કેરલમ પહોંચવાની ધારણા છે, જે નિર્ધારિત સમય કરતા ચાર દિવસ વહેલું છે. જોકે, યુએસ હવામાન એજન્સી, નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન અનુસાર, આ વર્ષે સુપર અલ નીનો લગભગ નિશ્ચિત છે. આનાથી નબળા ચોમાસા, સુકા અને લીલા દુષ્કાળ અને ગરમીના મોજાની શક્યતા વધી ગઈ છે.

મધ્યપ્રદેશની પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને ગંભીર બની શકે છે. ઇન્દોર, ઉજ્જૈન, ગ્વાલિયર, ચંબલ, જબલપુર, રેવા, શહડોલ, સાગર અને નર્મદાપુરમ જેવા વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછો વરસાદ પડવાની ધારણા છે. પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાનમાં આ રાજ્યો ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં સૌથી વધુ સંવેદનશીલ રહેશે, જ્યાં વરસાદ ન પડવાથી ખેતરોમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

સુપર અલ નીનોની સૌથી ઘાતક અસર, પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારત પર પડવાની છે. પંજાબ, હરિયાણા અને રાજસ્થાન જેવા કૃષિ પ્રધાન રાજ્યો માટે ઓગસ્ટનો મહિનો ખૂબ જ પડકારભર્યો રહેશે. અહીં ચોમાસું વરસાદમાં ભારે કમી જોવા મળી શકે છે, જેનાથી પાકને મોટું નુકસાન થવાની આશંકા છે.

મધ્ય પ્રદેશના કેટલાય શહેરો તેની રડાર પર છે. ઈન્દોર, ઉજ્જૈન, ગ્વાલિયર, જબલપુર, રીવા અને સાગર જેવા વિસ્તારમાં સામાન્યથી ઓછો વરસાદ થવાનું અનુમાન છે. આ ઉપરાંત ચંબલ અને નર્મદાપુરમના વિસ્તારમાં પણ પાણીની તંગી વધી શકે છે. જો કે લદ્દાખ, ઉત્તર પૂર્વ ભારત અને તેલંગાણા જેવા અમુક ભાગ પર તેની અસર કદાચ ઓછી પડશે, પણ દિલ્હી-એનસીઆર માટે આ ગરમી અને દુષ્કાળનો બેવડો એટેક મુસીબત બની શકે છે.

અલ નીનોનો મતલબ ખાલી સુકા દુષ્કાળ નથી હોતો. આ ભારતના તટીય વિસ્તાર માટે જળપ્રલયના સંકેત પણ આપે છે. જ્યારે દેશના બાકી ભાગ દુષ્કાળથી ઝઝૂમી રહૃાા હશે, ત્યારે ચેન્નઈ અને આંધ્ર પ્રદેશના તટ પર ભારે વરસાદ થશે. અને લીલા દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાશે.

ઈતિહાસ સાક્ષી પૂરે છે કે ૨૦૧૫ના સુપર અલ નીનો દરમ્યાન ચેન્નઈ પાણીમાં ડૂબી ગયું હતું. તે સમયે ત્યાં જાન-માલને ભારે નુકસાન થયું હતું. આ વખતે પણ વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે તટીય શહેરોમાં પૂરના નિવારણ ને લીલા દુષ્કાળ માટે અત્યારથી તૈયારી કરી લેવી જોઈએ.

મરાઠવાડા જેવા વિસ્તારમાં ગત વખતે ૪૦ ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો. વર્ષ ૨૦૨૩માં પણ અલ નીનોના કારણે એકલા ઓગસ્ટ મહિનામાં ૩૬ ટકા ઓછો વરસાદ થયો હતો. મહારાષ્ટ્રના નાસિક, રાયગઢ અને સાતારા જેવા જિલ્લા તેનું ઉદાહરણ છે. આટલા ડરામણા સમાચાર વચ્ચે એક આશાનું કિરણ ઈંડિયન ઓશન ડિપોલ છે.

ક્લાઈમેટ મોડલ અનુસાર, ચોમાસાના અંતિમ મહિનામાં આઈઓડી પોઝિટિવ હોઈ શકે છે. જો આવું થશે તો આ અલ નીનોના નેગેટિવ અસરને અમુક હદ સુધી ઓછી કરી શકે છે. તેનાથી ચોમાસું હવાઓને થોડી મજબૂતી મળી શકે છે, જેનાથી અમુક વિસ્તારમાં વરસાદની વાપસી શક્ય છે.

ભારતના ૬૦ ટકા ખેડૂતો આજે પણ સંપૂર્ણપણે ચોમાસા પર નિર્ભર છે. ખરીફ પાકનું ભવિષ્ય આ ચાર મહિના પર ટકેલું છે. આઈએમડી મેના અંતિમ અઠવાડીયામાં એક અપડેટેડ ફોરકાસ્ટ જાહેર કરશે. આ રિપોર્ટથી એ સ્પષ્ટ થઈ જશે કે સુપર અલ નીનોનો પ્રભાવ કેટલો ગાઢ રહેવાનો છે.

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...