કેન્દ્રના રિપોર્ટમાં જ શિક્ષણક્ષેત્રે ગુજરાત પાછળ ધકેલાયું ! જવાબદાર કોણ ?

Author: નોબત સમાચાર

કેન્દ્રના રિપોર્ટમાં જ શિક્ષણક્ષેત્રે ગુજરાત પાછળ ધકેલાયું ! જવાબદાર કોણ ?

આપણે દર વર્ષે ગુરૂ પૂર્ણિમા ઉજવીએ છીએ અને ગુરૂજનોનું પૂજન કરીએ છીએ. ધર્મગુરૂઓના આશીર્વાદ મેળવીએ છીએ, અને શિક્ષકો, અધ્યાપકો, પ્રાધ્યાપકો વગેરે શિક્ષણ અને તાલીમ આપતા ગુરૂજનોનું પણ સન્માન કરીને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરીએ છીએ.. સંસ્કારોનું સિંચન કરતા અને ધાર્મિક-આધ્યાત્મિક પથદર્શન કરતા સંતો, મહંતો ગુરૂવર્યોને આજે ગુરૂદક્ષિણા આપવાનો પણ અવસર હોય છે, જેથી તેઓએ આપેલા જ્ઞાન, માર્ગદર્શન અને સંસ્કારોને અપનાવીને અને આપણું જીવન સત્માર્ગે વાળીને ધન્ય બનવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ.

આજે શિક્ષણનો વિષય જ વિવાદનો વંટોળીયે ચડયો છે. અને ઝેન-ઝેડના આંદોલન તથા સીજેપીએ બીજેપીની સરકારને તેમની માંગણીઓ સ્વીકારવા અને શિક્ષણમંત્રીનું રાજીનામું આપવા મજબૂર કર્યા પછી હજુ પણ સડકથી સંસદ સુધી ચાલી રહેલું ધમાસાણ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે. શિક્ષણ જેવો પવિત્ર વિષય વિવાદનો નહીં, પણ સંવાદનો છે, તે સમજવું પડશે.

શિક્ષણની વર્તમાન સિસ્ટમ, પરીક્ષાની સિસ્ટમ અને ગુરૂ-શિષ્યો-પ્રોફેસરો તેમજ વાલીઓની સુરક્ષા તથા તેઓના હક્કો-અધિકારોના સંરક્ષણની સિસ્ટમ સહિત આખું શિક્ષણક્ષેત્ર સુધારવાની જરૂર છે, અને તે માટે આત્મમંથન પણ કરવું પડે તેમ છે. આ વિષયને રાજનીતિથી હટાવીને સૌએ સાથે મળીને ધરમૂળથી ફેરફારો કરવા પડશે અને તે માટે વર્તમાન સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરતા સર્વેક્ષણો, અભ્યાસો તથા સમયાંતરે આવતા તેના રિપોર્ટને ધ્યાને લઈને ગંભીરતાથી એકશન લેવા પડશે.

કેન્દ્ર સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલયનો તાજો પીજીઆઈ-ડી એટલે કે પરફોર્મન્સ ગ્રેડિંગ ઈન્ડેકસ-ડિસ્ટ્રીક્ટસ જોઈએ તો તેમાં આપણાં ગુજરાત રાજ્યનું 'પરફોર્મન્સ' ચિંતાજનક છે.

કેન્દ્ર સરકારના જ શિક્ષણમંત્રી વિભાગે જાહેર કરેલા દેશના ૭૮૪ જિલ્લાઓના એ ઈન્ડેક્સમાં અન્ય રાજ્યોની સરખામણીમાં ગુજરાત પાછળ રહી ગયું છે. રાજ્યો તો ઠીક, કેટલાક કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોથી પણ ગુજરાત પાછળ ધકેલાઈ ગયું છે, અને તેના માટે આપણા રાજ્યની શિક્ષણ નીતિ, ખાનગી શિક્ષણને ઉત્તેજન, સરકાર શિક્ષણનું નિકંદન અને તેમાં ઈન્ટર પોલિટિકલ મિલિભગત જવાબદાર છે. તેવા આક્ષેપોમાં દમ છે.

આ ઈન્ડેકસમાં કેન્દ્ર સરકારના શિક્ષણ વિભાગે જુદા જુદા માપદંડો સાથે કુલ ૬૦૦ માર્કસનું દેશવ્યાપી આંકડાકીય મુલ્યાંકન ૭૮૪ જિલ્લાઓમાં હાથ ધર્યું હતું અને તેનો રિપોર્ટ ગુજરાત માટે ક્ષોભજનક છે.

આ આંકડાકીય મૂલ્યાંકનોમાં ૭૦ ટકાથી વધુ માર્કસ મળે, તે રાજ્ય અથવા કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશને 'ઉત્કર્ષ'ની કેટેગરી મળે, તેમાં તો ઠીક, ગુજરાત તો 'ઉત્તમ'ની કેટેગરી પણ મેળવી શકયું નથી. રિપોર્ટ મુજબ ઉચ્ચત્તમ સ્કોર મેળવીને શ્રેષ્ઠ કેટેગરીમાં આવેલા ૧૧૬ જિલ્લાઓમાં ગુજરાત ક્યાંય દેખાતું જ નથી !

ગુજરાતના ૨૮ જિલ્લા આ આંકડાકીય મૂલ્યાંકનમાં ૫૧ થી ૬૦ ટકાની "પ્રયેષ્ટા-૧"ની કેટેગરીમાં રહ્યા છે, જ્યારે પાંચ જિલ્લા હજુ પણ "પ્રયેષ્ટા-૨"ની કેટેગરીમાંથી ઉપર આવ્યા નથી. જે આપણા ગરવા ગુજરાત રાજ્યના શિક્ષણ ક્ષેત્રની વરવી વાસ્તવિકતા વર્ણવે છે. આ રિપોર્ટ આજે પ્રેસ-મીડિયામાં પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.

દેશમાં શિક્ષણક્ષેત્રની સ્ટડી કરીને મૂલ્યાંકન માટે કેન્દ્ર સરકારના એજ્યુકેશન ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા "યુડીએસઈ પ્લસ", "પરખ", અને "પ્રબંધ" પોર્ટલના ડેટાને આધાર બનાવીને તૈયાર કરાયેલા આ આંકડાકીય સ્ટડી રિપોર્ટમાં ૬ કેટેગરી રખાઈ હતી., અને ૧૧ ડોમેનના ૭૦ નિર્દેશકો પર તમામ જિલ્લાઓનું તુલનાત્મક પૃૃથ્થકરણ કરાયુ હતું. જેમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે અગ્રેસર હોવાના થતા રહેતા દાવાઓની હવા નીકળી ગઈ છે અને પોલ ખુલી ગઈ છે.

આ આંકડાકીય ઈન્ડેકસમાં કેરળ અને પંજાબ જેવા રાજ્યો ઉપરાંત ચંદીગઢ અને દિલ્હી જેવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (દિલ્હી તથ કેન્દ્રશાસિત એવું રાજ્ય છે, જયાં રાજ્ય સરકારની સત્તાઓ સીમિત છે, પરંતુ શિક્ષણનો વિષય રાજ્ય સરકાર હસ્તક છે.) પણ શૈક્ષણિક પરિણામો તથા ડિજિટલ સુવિધાઓમાં ગુજરાત કરતા આગળ છે.

ગુજરાતના તમામ ૩૩ જિલ્લાઓને ટોચનો ગ્રેડ મળ્યો નથી., અને તેમાંથી ૨૮ જિલ્લાઓ ૬૦૦ માર્કસમાંથી ૩૦૧ થી ૩૬૦ ગુણ મેળવીને "પ્રયેષ્ટા-૧" યાદીમાં છે, જ્યારે જામનગર સહિત પાંચ જિલ્લાઓ તો "પ્રયેષ્ટા-૨" ની શરમજનક સ્થિતિમાં મુકાયા છે. અહેવાલો મુજબ જામનગર, કચ્છ, છોટા ઉદેપુર, દાહોદ વગેરે જિલ્લાઓ ૬૦૦માંથી ૨૪૧ થી ૩૦૦ ગુણ મેળવીને "પ્રયેષ્ટા-૨" ગ્રેડમાં ધકેલાઈ ગયા છે, જે ચિંતાનો વિષય ગણાય. આ કેટેગરીમાં ગુજરાતનો કોસ્ટલ બેલ્ટ (દરિયાઈ પટ્ટી)નો ઘણો હિસ્સો છે, જેથી દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓમાં પણ વધુ ફોકસ કરવાની જરૂર જણાય છે. ગયા વર્ષે નવસારી જિલ્લાને અગ્રીમ હરોળમાં સ્થાન મળ્યું હતું અને ૬૦૦માંથી ૩૪૫ માર્કસ મેળવીને ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું, તેના માર્કસ વધવા જોઈએ, તેના બદલે ઘટીને ૩૩૯ ગુણ મળ્યા હોય અને મહિસાગર જિલ્લાને ૩૩૪ માર્કસ મળ્યા હોય, તો તે પણ મંથનનો વિષય છે, અને ખાસ કરીને રાજ્યની શિક્ષણનીતિ તથા એજ્યુકેશન સિસ્ટમના શ્રેષ્ઠ મોડલની ડંફાસો હાંકતા રહેતા રાજનેતાઓ સામે કેન્દ્રના જ શિક્ષણ વિભાગે બતાવેલું વાસ્તવિકતાનું દર્પણ છે.

કેન્દ્ર સરકારે આ રિપોર્ટ ૭મી જુલાઈ-૨૦૨૬ના દિવસે જાહેર કર્યો છે, જેને વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે દેશના જિલ્લાઓનું એજ્યુકેશન ગ્રેડીંગ દર્શાવે છે. આ રિપોર્ટને પીજીઆઈ-ડી અંતર્ગત પીજીઆઈ ૨-૦ તરીકે ઓળખાવ્યો છે., જેમાં ૬૦૦ ગુણ અને ૭૦ માપદંડો સાથે ૬ શ્રેણીઓ સાથે દેશવ્યાપી વ્યાપક અને તંત્રસ્પર્શી મૂલ્યાંકન કરાયું છે.

જો કે, આ રિપોર્ટ મુજબ ૭૮૪માંથી રાષ્ટ્રીયકક્ષાએ ૪૬૨ જિલ્લાઓમાં સુધારો જણાયો છે., પરંતુ એક પણ જિલ્લો "ઉત્કૃષ્ટ"માં સ્થાન ધરાવતો નથી, અને માત્ર ૧૯ જિલ્લા જ "ઉત્તમ-૨"ની કેટેગરીમાં આવ્યા હોય, તો તે રાષ્ટ્રીયકક્ષાએ પણ ચિંતા અને ચિંતનનો મુદ્દો ગણાય. તે પૈકી જો જામનગર જિલ્લાએ ૬૦૦માંથી માત્ર ૨૯૭ ગુણ મેળવ્યા હોય અને પ્રયેષ્ટા-૨ની યાદીમાં હોય, તો તે પણ ચિંતાનો વિષય છે, જ્યારે દેવભૂમિ દ્વારકાને તેનાથી કાંઈક રાહતજનક એટલે કે ૬૦૦માંથી ૩૨૦ ગુણ મળ્યા હોય તો પણ હાલારના આ બંને જિલ્લાઓમાં શિક્ષણ સુધારણા માટે હજુ ઘણું કરવાનું બાકી છે., તેમ કહી શકાય. આ રિપોર્ટ મુજબ પરીક્ષાર્થીઓના પરિણામોમાં જામનગર જિલ્લા કરતા દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાને વધુ ગુણ મળ્યા હોય તો તે જામનગર જિલ્લાના શિક્ષણ વિભાગ તથા સ્થાનિક સત્તાતંત્રો માટે પણ વધુ લક્ષ્ય આપવા જેવો વિષય છે.

આ રિપોર્ટ અંગે થતી ચર્ચામાંથી મળતી માહિતી મુજબ જો ઈસીટી અથવા પ્રભાવી કક્ષા શિક્ષણમાં જામનગર જિલ્લાને ૬૧ અને દ્વારકા જિલ્લાને ૬૮ ગુણ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રકચર (ઈએફ એન્ડ એસઈ)માં જામનગર જિલ્લાને ૨૯ અને દ્વારકા જિલ્લાને ૩૩, સ્કૂલ સુરક્ષા અને બાલ શિક્ષણ (એસ.એસ. એન્ડ સી.પી.)માં જામનગર જિલ્લાને ૨૦ અને દ્વારકા જિલ્લાને ૨૩, ડિજિટલ લર્નિંગ (ડી.એલ.)માં જામનગર જિલ્લાને ૩૨ અને દ્વારકા જિલ્લાને ૨૩, તથા એડમિનિસ્ટર અથવા શાસન-પ્રક્રિયામાં જામનગર જિલ્લાને ૪૪ અને દ્વારકા જિલ્લાને સમાન ૪૪ અંક મળ્યા હોય તો દેશના છેવાડાના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લા કરતા પણ જામનગર જિલ્લો પાછળ રહી ગયો હોય તેવું તારણ નીકળે, તેથી આ રિપોર્ટને ઊંડો સ્ટડી કરીને તથા આંકડાઓની ખરાઈ કરીને જ્યાં જયાં કચાશ રહેતી હોય, ત્યાં ત્યાં તત્કાળ સુધારો કરવો જરૂરી છે.

કેટલાક તજજ્ઞો વિશ્લેષકોના તારણ મુજબ ગુજરાતમાં ખાનગી શિક્ષણનો દબદબો અને પક્ષ-વિપક્ષની મિલિભગતના કારણે રાજ્યનું શિક્ષણ ખાડે જઈ રહ્યું છે, જ્યારે કેટલાક વિશ્લેષકો એકંદરે એવરેજ સ્થિતિ જણાવીને રાજ્યમાં ઝડપી સુધારણાની સંભાવના દર્શાવી રહ્યા છે.

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...