મૌન પણ એક પ્રકારનો ભ્રષ્ટાચાર છે

Author: નોબત સમાચાર

મૌન પણ એક પ્રકારનો ભ્રષ્ટાચાર છે

ભ્રષ્ટાચાર-એક નમણો અભિશાપ અને કાયદાનું શસ્ત્ર

આ વાક્ય આજે ભારતના દરેક નાગરિકના મનમાં ઊતરી જવું જોઈએ. આપણે આજના સમયમાં ભ્રષ્ટાચારને એટલો સામાન્ય કરી દીધો છે કે આપણે એની સામે લડવું ભૂલી ગયા છીએ. પદનો દૂરૂપયોગ, લાંચ માંગવી, જાહેર કામોમાં વિલંબ, કાગળોને પીછેહઠમાં નાખવા માટે દબાણ આ બધું હવે રોજિંદી ઘટનાઓ બની ગઈ છે. પરંતુ આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આ દરેક ક્રિયા સામે કાયદો છે કડક છે-અને એના ઉપયોગથી માત્ર ન્યાય નહીં, પણ ભવિષ્યને ભ્રષ્ટાચારમુક્ત બનાવવાનો રસ્તો પણ મળે છે.

ભારતમાં ભ્રષ્ટાચારની વાસ્તવિકતા

સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને નૈતિક મૂલ્યો પર ગૌરવ લેતો દેશ આજે ભ્રષ્ટાચારની જાળમાં ફસાઈ ગયો છે. નાની નાની સરકારી કામગીરી માટે લાંચ આપવી પડે, યોજના હેઠળ મળનારા લાભ માટે પણ 'દંડ' આપવો પડે એવું શું બન્યું છે કે જનતાને પોતાનો અધિકાર મેળવવા પણ લાંચ આપવી પડે?

એનું એકમાત્ર કારણ છે ભ્રષ્ટ અધિકારીઓ સામે અવાજ ન ઉઠાવવો અને કાયદાનો ઉપયોગ ન કરવો.

ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ, ૧૯૮૮-એક કાયદાકીય શસ્ત્ર

સરકાર દ્વારા ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ, ૧૯૮૮ બનાવવામાં આવ્યો હતો, જેના અંતર્ગત કોઇપણ સાર્વજનિક કર્મચારી જો પોતાના પદસત્તાનો ઉપયોગ કરીને લાંચ લે છે, અથવા પોતાની ફરજનું ભંગ કરે છે; તો તેને કાયદેસર રીતે દંડિત કરી શકાય છે.

આ અધિનિયમના મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રાવધાનોમાં નીચેની કલમો વિશિષ્ટ ધ્યાન આપવા જેવી છે.

કલમ ૭:- જો કોઇ સરકારી કર્મચારી પોતાના ફરજનું યોગ્ય રીતે નિભવનાં બદલે લાંચ માંગે છે કે લે છે, તો એ ગુનો છે.

કલમ ૯:- જો કોઈ તૃતીય વ્યક્તિ પણ આ પ્રકારે લાંચ લેવાની પ્રક્રિયામાં સામેલ હોય, તો તે પણ દોષિત ગણાય છે.

કલમ ૧૩:- પોતાના પદસત્તાનો દુરૂપયોગ કરીને ખાનગી પક્ષને લાભ આપવો કે કોઇની હાનિ કરવી એ ગુનો છે.

કલમ ૧૪:- જો કોઇ જાહેર કર્મચારી પોતાના અધિકારનો ઉપયોગ કરીને અન્ય લોકોને ભ્રષ્ટ રીતોથી લાભ પહોંચાડે, તો પણ કાયદા હેઠળ દંડ ફટકે છે.

અહીં ''સાર્વજનિક સેવા આપતો કર્મચારી'' તરીકે શાસન હેઠળ આવતા તમામ અધિકારીઓ, કર્મચારીઓ, રાજ્ય સરકારો, જિલ્લા કલેકટરોથી માંડીને પાલિકા અને પંચાયતોના પ્રમુખો, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ તથા કોન્ટ્રાકટ આધારિત સરકારી કર્મચારીઓ પણ આવરી લેવાય છે.

વિસલ બ્લોઅર નીતિ જ્યારે ભય સામે 'હિંમત' કાયદાકીય બની જાય છે.

ઘણીવાર આપણે લાંચની માગણી કે પદના દુરૂપયોગ સામે અવાજ ઉઠાવવો ઇચ્છીએ છીએ, પણ શું થાશે? અથવા ''પછી મારે ઉપર કોઈ કાર્યવાહી તો નહીં થાય ને?'' એવો ભય મૂંઝવણ પેદા કરે છે. આવા સંજોગોમાં ''વાચકોની માહિતી રક્ષાની નીતિ'' (વિસલ બ્લોઅર નીતિ) આપણી રક્ષા કરે છે.

આ નીતિ હેઠળ કોઈપણ નાગરિક કે સરકારી કર્મચારી, પોતાની ઓળખ ગુપ્ત રાખી પણ ફરિયાદ કરી શકે છે. જે મુજબ કાયદો ફરિયાદકર્તાની ઓળખ છુપાવીને તપાસ આગળ વધારવાનો હુકમ આપે છે. એ માટે નીચે મુજબ માહિતી જરૂરી હોય છે.

- કઈ તારીખે અને કઈ સ્થિતિમાં લાંચ માંગવામાં આવી હતી?

- આરોપી કર્મચારીનું નામ, પદ અને કાર્યાલય

- માગણી કરવા દરમિયાન થયેલી વાતચીતના ઓડિયો/વીડિયો પુરાવા (જો હોય)

- કોઈ સાક્ષી હોય તો તેની વિગતો

આવી માહિતી આપીને ફરિયાદ કરનારને કોઈ પ્રકારની કાયદાકીય કે શારીરિક પીડા થતી નહીં રહે-આ ખાતરી કાયદો આપે છે.

એસીબી (ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બ્યુરો)-રંગે હાથ પકડાવાનું વ્યાપક તંત્ર

જો કોઇ અધિકારી લાંચ માંગે છે, તો એસીબી પાસે લેખિતમાં અરજી આપી શકાય છે. એસીબી પછી પોતાની તપાસ કરીને ''ટ્રેપ ઓપરેશન'' યોજે છે, જેમાં આરોપીને લાંચ લેતી વખતે રંગે હાથ પકડવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે કાયદેસર છે અને એમાં ફરિયાદકર્તાની ઓળખ પણ સલામત રહે છે.

પરંતુ એ માટે પણ યોગ્ય રીતે માહિતી આપવી જરૂરી છે સમય, સ્થળ, આરોપીની વિગતો, વ્યવહાર કે વાતચીતના પુરાવા વગેરે. આ તમામ બાબતો સચોટ હોવી જોઇએ જેથી એસીબી કાર્યવાહી કરી શકે.

ભવિષ્ય માટે શું જરૂરી છે?-નાગરિકની ભૂમિકા

ભ્રષ્ટાચાર સામેના કાયદા મજબૂત છે, પરંતુ એમની અસર ત્યારે જ થાય જ્યારે નાગરિક પોતાની ફરજ પણ સમજે. ફક્ત કાયદા બનાવવાથી ભ્રષ્ટાચાર નષ્ટ થતો નથી-તેને રદ્દ કરવા માટે સમાજ, શાસન અને નાગરિક ત્રણેયનું સમન્વય જરૂરી છે.

જયાં સુધી આપણે મૌન રહીએ છીએ ત્યાં સુધી ભ્રષ્ટાચાર જીતી જાય છે. પણ જ્યારે એક નાગરિક, એક સામાન્ય માણસ પણ અવાજ ઉઠાવે છે ત્યારે એક નવો શૂરવીર જન્મે છે.

નિષ્કર્ષ-ભ્રષ્ટાચાર સામે લડવું એ ફક્ત અધિકાર નહીં, નૈતિક ફરજ

આજના સમયમાં ભ્રષ્ટાચાર એ માત્ર ગુનો નથી, એ સમાજની નાસી જતી નસ છે. આપણે એને કપવી પડશે. એ માટે આપણો અવાજ, આપનું જ્ઞાન અને કાયદાની સમજ મુખ્ય છે.

'ભય સામે હિંમત, મૌન સામે અવાજ અને અંધાર સામે કાયદાનું પ્રકાશ' એ આજના નાગરિકનો મંત્ર હોવો જોઈએ.

ધ્વનિ લાખાણી

જો આપને આ પોસ્ટ ગમી હોય તો શેર કરો...