નાગરવેલના પાનની ખેતી લુપ્ત થઈ રહી છેઃ પૂનઃ જીવીત થવાની આશા

લોકોમાં પાન ખાવાની આદત ક્રમશઃ ઘટી રહી છેઃ

નાગરવેલના ખાવાના પાન ફક્ત ભારત દેશમાં થાય છે. પાનની ઘણી જાતો છે જેમ કે જેલમ, કપુરી, મઘઈ વગેરે પાન ખાવાના ઉપયોગમાં આવે છે. આપણે ત્યાં જમ્યા પછી પાન ખાવનો રીવાજ છે જે વૈજ્ઞાનિક છે. પાન ખાવાથી પાચનક્રિયાને લાભ થાય છે અને ખાંસીમાં પણ લાભ થાય છે.

નાગરવેલના પાન શબ્દ સમૂહમાં સ્વયં શુભ અને જાજરમાન લાગે છે. આ પાન તેની ઉત્પત્તિ સાથે જ પવિત્રતા લઈને આવે છે. વનસ્પતિ તરીકે તો તેની પવિત્રતા છે જ, પણ ઔષધ તરીકે પણ અમૂલ્ય ગણાય છે. એક જમાનામાં પ્રજાનો મોટો સમૂહ પાન ખાવાની ટેવ ધરાવતો હતો. વર્તમાન સમયમાં પાન ખાનારાઓની સંખ્યામાં ક્રમશઃ ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. આમ છતાંય નાગરવેલના પાનની પવિત્રતા અને શુભ કાર્યમાં, પૂજન અર્ચનમાં તેની જરૃરિયાતને કારણે માંગમાં ઘટાડો થયો નથી. મેગા સિટી અમદાવાદ સહિત રાજ્યના કોઈપણ શહેરમાં નાગરવેલના પાન જેટલા ખાવાના ઉપયોગમાં લેવાય છે એના કરતા પૂજન ક્રિયાકાંડમાં તેનો વધુ પડતો ઉપયોગ થાય છે.

એક સમય એવો હતો જ્યારે ગુજરાત રાજ્યની અંદાજીત ત્રણ હજાર હેક્ટર જમીનમાં નાગરવેલના પાનની ખેતી થતી હતી. હાલના સમયમાં અંદાજિત માત્ર પ૦૦ થી ૭૦૦ હેક્ટરમાં જ ખેતી થાય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં ચોરવાડ વિસ્તારમાં ૮ થી ૧૦ ગામોમાં સીમિત વિસ્તારમાં નાગરવેલના પાન ઉગાડવામાં આવે છે. રાજ્યમાં ખેતીમાં ઘટાડો થવાના કારણોમાં બદલાઈ રહેલ આબોલહવા અને માર્કેટ યાર્ડની સીધી માંગમાં ઘટાડો જવાબદાર છે. સાથે ખેડૂતોને પાનની ખેતી વિષયક વૈજ્ઞાનિક કેળવણી પણ ઓછી મળી છે. હવે પાનની જરૃરિયાત માટે ૯૦ ટકા જરૃરિયાત માટે અન્ય રાજ્યો પર આધાર રાખવો પડે છે. યુ.પી., મહારાષ્ટ્ર, ઉડીસા, કર્ણાટક, પશ્ચિમ બંગાળમાં પાનની ખેતી પુષ્કળ થાય છે.

આ પાનની ખેતી વિશિષ્ટ છે જે ચોક્કસ કુશળતા માગી લે છે. એટલે જ ગમે તેટલી પીયત ધરાવતા ગુજરાતના મોટાભાગના ખેડૂતો તેની ખેતી વિષે વિચાર સુદ્ધા કરતા નથી. ઔષધિય પાકો તરફની રૃચિ આજકાલ વધી છે પણ નાગરવેલનું નામ આવતા ખેડૂતો વિચાર કરવા લાગે છે.

અમદાવાદ શહેરના કાળુપુર દરવાજા બહાર એ પાન માર્કેટ ગણાય છે જ્યાં રોજની બેથી ત્રણ ટ્રક ભરીને પાન બહારગામથી આવે છે. જેમાં કલકત્તિ, મઘઈ, બંગ્લા, કપુરી, બેંગલોરી અને મલબારી-આમાં કલકત્તિ અને મઘઈ પાન મોંઘા હોય છે. એટલે તેને વધુ સાચવવા પડે છે.

હકીકતમાં પાનને તેના વેલા પરથી તોડી લીધા પછી જેટલું સાચવવામાં આવે છે તેના કરતા સોગણું વેલા પર પાંગરતી વખતે સાચવવામાં આવે છે. વાડીમાં અલગ અલગ રેક બનાવેલ વાંસ વડે વેલા પડે ત્યારે ખાતર પાણી કરતા ય પ્રકાશ વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં ભારે કાળજી રખાય છે. વધુ પ્રકાશ પણ ન ચાલે અને સાવ અંધારૃ પણ ન ચાલે. ટેમ્પરેચર મેન્ટેન કરવા માટે અન્ય વેલા, છોડ, વૃક્ષોનો સહારો લેવામાં આવે છે. ઉડીસા રાજ્યમાં પ૦૦ વર્ષ જુની પાનની વાડી પણ છે જ્યાં વંશપરંપરાગત ખેતી ચાલે છે. આ વાડીની એટલી બધી પવિત્રતા જાળવવામાં આવે છે કે માસિક ધર્મ હેઠળની સ્ત્રીઓ માટે આ વાડીમાં પ્રવેશ નિષેધ હોય છે.

જો કે હવે નાગરવેલની ખેતી વૈજ્ઞાનિક ઢબે થાય છે. મહારાષ્ટ્રમાં આવી ખેતી જોઈ શકાય છે જ્યાં ટેમ્પરેચર મેન્ટેન કરવા વીજળીનો વપરાશ કરાય છે. અલગ અલગ હોરમોન્સનો 'સ્પ્રે' કરી ઓછા સમયે વધુ ઉત્પાદન મેળવવામાં આવે છે.

અહેવાલ મુજબ સૌરાષ્ટ્ર, જૂનાગઢ પંથકના ચૌરવાડમાં નાગરવેલની ખેતી માટે વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અપનાવ્યો છે અને આથી આ નાગરવેલની ખેતી જરૃર રંગ લાવશે.

ચકલીઓના માળા ઘરમાં જોવા મળતા નથી

ચકલી નામેશષ નથી થઈ, ગૃહત્યાગ જરૃર કર્યો

એક જમાનામાં દરેક ઘરોમાં અભેરાઈ ઉપર તપેલા જેવા ઢાળેલા વાસણ નીચે, ફોટા ફ્રેમ પાછળ કે, ટયુબ લાઈટના ચોકની આજુબાજુ કે પછી માળીયામાં કે ઊંચી ઈમારતોવાળા દેવસ્થાનોમાં ચકલીઓના માળા અવશ્ય જોવા મળતાં જ, ઊનાળામાં ગરમીથી બચવા ચકલી ઘરમાં માળા બાંધતી, પરંતુ હવે રહેણાંકનો વિસ્તાર ઘોંઘાટ, શોરબકોર વધવાથી તેમજ માળીયા કે અભેરાઈ નહીં રહેવાથી પક્ષીઓએ માળા બનાવવાનું સ્થાળાંતર કર્યુ હોય તેમ લાગે છે.

એક સદ્ગૃહસ્થે જણાવ્યું કે, ચકલી અરીસામાં કે ફોટાની ફ્રેમમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ નિહાળી જાય તો તે અરીસામાં તેના પ્રતિબિંબને ચાંચ મારતા થાકતી નથી...!! ચકલી ન કંટાળતા આપણે અરિસા ઉપર કપડું ઢાંકી વચલો રસ્તો કાઢવો પડતો હતો.

ઘણાં ચકલીને લક્ષ્મીનું આગમનના પ્રતીકરૃપે માને છે. સવારના ચકલીનો બોલવાનો અવાજ મનને ગમે છે, પણ આજે તો એકેય ઘરમાં ચકલી જોવા મળતી નથી. ઘરમાં માળા બાંધવા ટેવાયેલા કબુતર ને ધીક્કારે છે. પણ ચકલી ગોખલા, માળીયા, વેન્ટીલેટર, ટયુબલાઈટ કે જ્યાં હવા-ઉજાસ હોય ત્યાં જ માળો તમને જોવા મળે. ગરીબ કે અમીર કે કોઈપણ ધર્મની વ્યક્તિ હોય, ઘર સલામત લાગે એટલે ચકલી માળો બાંધીને રહેતી.

છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોથી અચાનક માળા લુપ્ત થવા લાગ્યા છે. જે ચિંતાજનક બાબત ગણાવી શકાય. જો કે, ચકલીઓની વસ્તીઓનો જન્મદર ઓછો થતો હોય, તેના કારણે હવે જોવા મળતી નથી. પણ ત્રણ કારણો હોય શકે, રોગ થવાથી, ખોરાક ન મળતાં અને અનુકૂળ નિર્ભય રહેઠાણ ન મળવાના કારણ હોઈ શકે.

છેલ્લા દસ વર્ષના ચેનલો વધતાં ઘોંઘાટિયા મ્યુઝિક સિસ્ટમોથી શોરબકોર વધવાથી સૌથી વધુ અસર ચકલીઓને થઈ હોય, તેવું નિષ્ણાતો માને છે.

એક પક્ષી પ્રેમીએ જણાવ્યું કે, પહેલાના જમાનામાં ગોખ અને બારીઓ, વેન્ટીલેશન અને ઘરમાં માળા મૂકવાની ઘણી જગ્યાઓ મળી રહેતી. પણ આજે ફલેટ વધી જવાથી હવા-ઉજાસ ઓછા થઈ રહ્યાં છે. મોબાઈલ ફોન વધવાથી વેવ્સ પણ પંખીઓને હેરાન કરે છે. વાહનોના ઘોંઘાટ, પ્રદુષણમાં વધારો થતાં ચકલી નામશેષ નથી થઈ પણ ગૃહત્યાગ જરૃર કર્યો છે.

ભવોભવના બંધનથી મુકિત અપાવનાર મહાદેવ પ્રતાપેશ્વર મહાદેવ

પવિત્ર શ્રાવણમાસમાં ભગવાન શિવની પૂજા એટલા માટે કરવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવ મુકિતદાતા છે. તેમની પૂજાથી મુકિત અને મોક્ષ બન્ને પ્રાપ્ત થાય છે. પરંતુ આ શ્રાવણ માસમાં ભકતો ભગવાનની પૂજા નહી કરી શકે. આજે જયારે આખુ વિશ્વ કોરોના મહામારીમાં સપડાયું છે ત્યારે ભગવાનના ચરણે પડીને પ્રાર્થના કરીએ કે અમારી સહાય કરો, માનવજાતને ઉગારો, શ્રાવણમાસમાં આપણા મન-મગજમાં 'ઓમ નમઃ શિવાય'ના મંત્ર સતત ગુજંતા રહે છે. પણ આ શ્રાવણમાસમાં ભગવાન શિવને અભિષેક નહી કરી શકીએ. સદીઓથી આપણે ભગવાન શિવની પૂજા કરીને તેમની સાથે અનુસંધાને કેળવતા હોઈએ છીએ, પણ આ વર્ષ માનસિક પુજાનું વર્ષ છે. આ વર્ષે આત્મ નિરીક્ષણ કરીને જીવમાં જ શિવને જગાડનારા છે. સદીઓ પહેલા આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા મનસિક પૂજાની હિમાયત કરવામાં આવી છે. આ વર્ષે ભગવાન શિવ આપણને કોરોના મહામારીમાંથી ઉગારે એવી શ્રદ્ધા સાથે ભકિત કરવાની છે.

પ્રતાપેશ્વર મહાદેવ - ડીકેવી પાસે લગભગ ૭૫ વર્ષથી બિરાજમાન આ મહાદેવજી લોકોની શ્રદ્ધા અને આસ્થાનું પ્રતિક છે. લગભગ ૭૫ વર્ષથી આ મંદિરમાં બિરાજમાન દેવ લોકોના દુઃખ દૂર કરે છે. અનંતગીરી મહાગીરી અને તેમના શિષ્ય દેવસિંહ ભગત દ્વારા મંદિરની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ભોળેનાથને મોટા મહેલોની જરુર નથી, તેમ આ મંદિર પ જુનુ હતું. જર્જરીત હતું. પણ સાત-આઠ વર્ષ પહેલા મંદિરનું રીનોવેશન હાલમાં મંદિરની કામગીરી સંભાળતા પૃથ્વીરાજસિંહના પ્રયત્નોથી થયું. મંદિરમાં રૃદ્વી, રુદ્વાભિષેક, મૃત્યુપર્યંતન વિધિ વગેરે કરાવવામાં આવે છે. આમ તો ભગવાનના દ્વાર ભકતો માટે હંમેશાં ખુલ્લા જ રહેતા હોય છે, પણ આ કોરોના મહામારીને કારણે મંદિર પ્રાતઃકાળથી બપોરે બાર વાગ્યા સુધી અને સાંજે પાંચથી આઠ વાગ્યા સુધી ખુલ્લુ રહેશે. મંદિરમાં ભકતોને પૂજા-અભિષેક કરવા દેવામાં નહી આવે. ભોળેનાથને શણગાર તો થશે જ, પણ તે મંદિરના પૂજારી દ્વારા જ થશે. આ વર્ષે જુદા-જુદા દર્શન પણ નહી થાય.

પૂજાવિધી અંગે જણાવતા મંદિરના વ્યવસ્થાપક પૃૃથ્વીરાજસિંહ કહે છે કે અત્યારે બધાને ભગવાનની પૂજા તો કરવી છે, પણ પૂજાવિધિ માટે જરુરી જ્ઞાન નથી. બધા ભગવાનની પૂજા કરે છે પણ માતા-પિતા ને અને ગુરુને ભૂલી જાય છે. હંમેશાં પૂજા કરતી વખતે પ્રથમ વંદન માતા-પિતાને પછી ગુરુને અને પછી મહાદેવને વંદન કરવા જોઈએ. અભિષેક માટે પણ લોકો પાસે જ્ઞાન નથી, અને એટલે જ કદાચ ભગવાન સુધી પ્રાર્થના પહોંચતી નથી. ભગવાન ભોળા છે. તેમને રિઝવવા સરળ છે પણ તેમના માટે વ્યવસ્થિત પૂજા કરવી જોઈએ. ખરેખર તો ભગવાનનું સ્મરણ સવારે સાડા ચારથી કરવું જોઈએ. પણ હાલમાં તો બધા ઉઠે ત્યારે સવાર પડે, અને મનમાં આવે ત્યારે ભગવાનની પૂજા કરવા આવે છે, અને તેમાંથી આ વિશ્વ વ્યાપી મુસીબત શરૃ થઈ છે. આ બધાથી બચવા ભગવાનની પૂજા અને પ્રાર્થના અને તેમના ૫ર શ્રદ્ધા એ જ જરૃરી છે.

દેવાધીદેવ મહાદેવજીને શ્રાવણમાસમાં ભજવાથી અનેકના દુઃખ દૂર થાય છે. કહેવાય છે કે શ્રાવણે સમજાય શિવ રહસ્ય, તો સાર્થક થાય જીવન ઉદ્ેશ, અંતમાં જીવને જયાં વિશ્રામ મળે તેનું જ નામ શિવ એટલે જ લોકો શિવનામનો જાપ સતત કરતા હોય છે.

માનવીને આ જન્મોજનમના ફેરાના બંધનમાંથી મુકિત મેળવવા ભગવાન શિવના મહામૃૃત્યંુજયનો જાપ કરવો જોઈએ.

ઁ ત્ર્યંમ્બકમ્ યજામહે,

સુગંધીમ્ પૃૃષ્ટિવર્ધનમ્,

ઉર્વારૃકમિવ બન્ધાનાન

મૃત્યોમોક્ષીર્ય મામૃતાત્ ાા

મૃત્યુંજય મહાદેવ

ત્રાહિમામ શરણાગતમ્ ા

જન્મ મૃત્યુ જરા

વ્યાધિ પીડિતમં કર્મબંધનાત..ાા

close
Nobat Varsik Lavajam Yojna 2020-21
close
PPE Kit