'ચિરાગ' 'તેજ' ફેલાવશે કે આગ લગાડશે? નીતિશ ધકેલાશે હાંસિયામાં?

બિહારમાં ઊંડી રાજરમતઃ કોણ છે અલ ખેલાડી?

બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીના પ્રથમ તબક્કાના મતદાનને લઈને પ્રચારકાર્ય શાંત થયું હોવાના અહેવાલો વચ્ચે હવે બિહારમાં નવા સમીકરણો રચાઈ રહ્યા હોવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. હવે ભારતીય જનતા પક્ષ અને જેડીયુ એટલે કે નીતિશ કુમારની પાર્ટી વચ્ચે મતભેદ જોવા મળી રહ્યા હોવાના રાજકીય પંડિતોના અભિપ્રાયો જોતા બિહારમાં અણધાર્યા અને ચોંકાવનારા પરિણામો આવે અને ત્રિશંકુ સ્થિતિ ઊભી થાય, તેવી શક્યતાઓ વધુ તેજ બની રહી છે.

એલજેપીના ચિરાગ પાસવાન છાતી ઠોકીને કહે છે કે, બિહારમાં ભાજપના નેતૃત્વમાં જ તેઓ સરકાર બનાવશે અને ચૂંટણીના પરિણામો પછી તમામ સમીકરણો બદલાઈ જશે. ભાજપ દ્વારા ચિરાગ પર શાબ્દિક કટાક્ષો થઈ રહ્યા હોવા છતાં તે ચાલાકીપૂર્વક કહે છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની છબિ હનુમાનજીની છાતીમાં રામ હોય તેવી જ રીતે તેની છાતીમાં છે, જેને કોઈ હટાવી શકવાનું નથી. આવું કહીને ચિરાગ પાસવાન મોદીની તરફેણમાં હોય, પરંતુ નીતિશ કુમારના શાસનથી નારાજ હોય તેવા મતો ખેંચવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે ભાજપ ગુંચવણમાં મૂકાયું છે. બીજી તરફ આર.જે.ડી. અને કોંગ્રેસ અવિરત એવી વાત કરી રહ્યું છે કે એલજેપી ભાજપની 'બી' ટીમ જ છે અને ભાજપે નીતિશકુમારથી પીછો છોડાવવાનો માસ્ટર પ્લાન બનાવ્યો છે. ચૂંટણી પછી નીતિશને હાંસિયામાં ધકેલીને ભાજપ-એલજેપી સરકાર બનાવશે અને મુખ્યમંત્રી ભાજપના હશે. આ કારણે જે ગુંચવણ (કનફ્યુઝન) મતદારોના દિમાગમાં ઊભું થાય તે મહાગઠબંધનને ફાયદો કરાવે તેમ છે, કારણ કે એલજેપીને જેટલા મતો મળે, તે સ્વાભાવિક રીતે જ એનડીએના ઉમેદવારોના જ તૂટે એટલે કે ભાજપ અને જેડીયુના જ મતો તૂટે. આ કારણે જ ભાજપ વારંવાર જાહેરાત કરી રહ્યું છે કે, એનડીએનું ગઠબંધન અકબંધ છે, અને જો ભાજપની વધુ બેઠકો આવશે, તો પણ મુખ્યમંત્રી તો નીતિશકુમાર જ બનશે!

એવા અહેવાલો પણ આવ્યા છે કે, નીતિશકુમાર અને ભાજપના પ્રાદેશિક નેતાઓ વચ્ચેનું અંતર વધી રહ્યું છે. જેડીયુની પ્રચાર પત્રિકાઓ કે કેટલાક હોર્ડીંગ્ઝમાં મોદીની તસ્વીર ન હોય, કે ભાજપના બેનર્સ, પ્રચાર પત્રિકાઓમાં નીતિશની તસ્વીર ન હોય, તેવા દૃષ્ટાંતો રજૂ કરીને વિપક્ષો એન.ડી.એ.માં આંતરિક મતભેદો તિવ્ર બન્યા હોવાનો પ્રચાર (પરોક્ષ) રીતે કરી રહ્યા છે. આ કન્ફયુઝનના કારણે બિહાર વિધાનસભાના પરિણામ કઈ દિશામાં જશે, તે કહેવું અત્યારે ભલભલા રાજકીય વિશ્લેષકો માટે પણ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે અને કેટલાક સ્થાનિક રાજકીય પંડિતો 'ત્રિશંકુ' વિધાનસભાની અટકળો પણ કરવા લાગ્યા છે. બીજી તરફ મહાગઠબંધન તેજસ્વી યાદવ જ મુખ્યમંત્રી બનશે અને જરૃર પડ્યે એલજેપી પણ (ભાજપની અવગણનાના કારણે) પાછળથી મહાગઠબંધનમાં જોડાઈ જશે તેવો પ્રચાર જોરશોરથી કરી રહ્યો છે.

રામવિલાસ પાસવાનના નિધન પછી બિહારનું રાજકારણ જાણે નવી દિશામાં જઈ રહ્યું હોય તેમ નવા સમિકરણો રચાઈ રહ્યા છે, ત્યારે બિહારની રાજનીતિમાં લાલુપ્રસાદના પુત્ર તેજસ્વી અને રામવિલાસ પાસવનના પુત્ર ચિરાગ જેવા નવા ચહેરા ચૂંટણી પછી હાથ મિલાવે, તેવી સંભાવનાઓ વધી રહી છે. તેથી 'ચિરાગ' 'તેજ' ફેલાવશે, તે પ્રકારના શબ્દપ્રયોગો દ્વારા એલજેપીના ટેકાથી મહાગઠબંધન અથવા આરજેડી (મહાગઠબંધનથી છૂટા પડીને) સરકાર રચી શકે છે, તેવા તદ્ન નવા અનુમાનો થવા લાગ્યા છે. આ અનુમાનોને તદ્ન નકારી શકાય તેમ નથી, કારણ કે ચિરાગ અને તેજસ્વી બિહારના વંશપરંપરાગત નેતાગીરીના બે નવા યુવા ચહેરા છે અને પરિવર્તનનો મૂડ ધરાવતી બિહારની જનતા કદાચ આ બન્ને નેતાઓને ધયાને રાખીને મતદાન કરે તો એનડીએ અને મહાગઠબંધનના સ્થાને કોઈ નવું જ ગઠબંધન ચૂંટણી પછી રચાઈ શકે છે, તેથી 'ચિરાગ' તેજસ્વી સાથે મળીને એનડીએમાં પણ આગ લગાડે તેવી શક્યતાઓ વધી રહી છે.

બિહારમાં હોર્ડીંગ્ઝ-બેનર્સમાં મૂકાતી તસ્વીરો પરથી જે-તે પક્ષની રણનીતિ નક્કી થતી હોય તેવા વિશ્લેષણો થઈ રહ્યા છે. દૃષ્ટાંત તરીકે તેજસ્વી યાદવના હોર્ડિંગ્ઝમાં લાલુ યાદવે કે રાબડી દેવીની તસ્વીર નહી હોવાથી આરજેડીના જ કેટલાક વયોવૃદ્ધ નેતાઓ નારાજ હોવાની ચર્ચા છે. તો બીજી તરફ જેડીયુ અને ભાજપના હોર્ડિંગ્ઝ-બેનર્સમાં બન્ને પાર્ટીના સર્વોચ્ચ નેતાઓની સહિયારી તસ્વીરો ગાયબ થઈ રહી હોવાની પણ ચૃચા છે. દૃષ્ટાંત તરીકે ભાજપની રેલીઓ કે પ્રચાર કાર્યક્રમોમાંથી નીતિશની તસ્વીરો ગાયબ થઈ રહી છે તેવી જ રીતે જેડીયુની સભાઓમાંથી શુશીલ મોદી, જે.પી. નડ્ડા અને કેટલાક સ્થળે રાષ્ટ્રીય નેતાઓની તસ્વીરો પણ પ્રદર્શિત કરાતી નહીં હોવાથી વિવિધ અટકળો તેજ બની છે. બિહારની ઊંડી રાજરમતનો અવલ ખેલાડી કોણ? તેવા સવાલો પણ ગુંજી રહ્યા છે.

ભાજપના કાર્યકરો અને સમર્થકોમાં નીતિશકુમાર પ્રત્યેની નારાજગી 'પોલીટિકલ એન્ટીઈન્કમબન્સી' અથવા 'એન્ટી ઈન્કમબન્સી ઈન એલાયન્સ' જેવી સ્થિતિ ઊભી કરી રહી છે, જ્યારે જેડીયુના કાર્યકરો પણ ભાજપનો સહિયારો પ્રચાર કરી રહ્યા નથી, જે એનડીએ માટે ઘાતક પૂરવાર થઈ શકે છે.

બિહારમાં જો સત્તા પરિવર્તન કરાવવું હોય તો મહાગઠબંધનને ભારે મતદાન કરવું પડશે. જો એન્ટી ઈન્કમ્બન્સીના કારણે લોકો મત નાખવા જ નહીં આવે, તો તેનો ફાયદો તો એનડીએ ને જ થવાનો છે, બીજી તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં કંગાળ મતદાન થાય, તો તે એનડીએને ફાયદો કરાવે તેમ હોવાથી મહાગઠબંધનને પણ સતર્ક રહેવું પડે તેમ છે.

close
Ank Bandh
close
PPE Kit