ટી.બી. વિશ્વનો સૌથી ભયંકર ચેપી રોગઃ રોજ પાંચ હજારને ભરખી જાય છે

દર વર્ષે વિશ્વભરમા ર૪મી માર્ચ એ ક્ષયરોગ દિવસ તરીકે ઉજવાય છે અને વર્લ્ડ ટીબી ડે નિમિતે દર વર્ષની એક થીમ હોય છે આ વર્ષની થીમ ઈટસ ટાઈમ છે. તેના સંદર્ભમાં ક્ષયરોગ વિશેની માહિતી આપતા વોકહાર્ટ હોસ્પિટલના વરિષ્ઠ પલ્મોનોલોજીસ્ટ ડો. મિલન ભંડેરીએ જણાવ્યું હતું કે આ ઉજવણીનો મુખ્ય હેતુ ટીબી અંગેની જનજાગૃતિ ઊભી કરવાનો તેમજ તેની સામે લડી રહેલા અગણિત આરોગ્ય કાર્યકરોના જોમ અને જુસ્સો વધારવાનો છેે. ૨૪ માર્ચ ૧૮૮૨માં રોબર્ટ કોક (નોબલ પ્રાઈઝ વિનર)નામના વૈજ્ઞાનિકે ટયુબરકયુલોસિસ બેક્ટેરિયાની બર્લિન ફિજીયોલોજી સોસાયટીની મિટિંગમા શોધ કરી હતી. ટીબીના જીવાણુની ઓળખના સવાસો વર્ષ પછી પણ તેને નાબૂદ કરી શકાયો નથી. ટીબી એટલે કે ક્ષય એ માનવ જાતમા વિશ્વનો સૌથી ભયંકર અને ચેપી રોગ છે જે હવા દ્વારા ફેલાય છે. દુનિયાના મુત્યુઆંકમા વધારો કરતા દસ મુખ્ય રોગોમા પણ ટીબી સ્થાન ધરાવે છે. ટીબી મુખ્યત્વે માયકોબેકટેરિયમ ટયુબરકયુલોસિસ બેકટેરીયાથી થાય છે અને ક્ષયરોગ શરીરના કોઈપણ ભાગને ચેપ લગાડે છે પરંતુ સામાન્ય રીતે ફેફસામા થાય છે. જો સમયસરની સારવાર કરવામા ન આવે તો અસરગ્રસ્ત લોકોમાંથી પ૦% લોકોનો જીવ લે છે.

ડો. મિલન ભંડેરીએ માહિતી આપતા જણાવ્યુ હતુ કે ટીબીનો રોગ બેકટેરીયાના ચેપને કારણે થાય છે.એક તૃત્યાંશ વસ્તીને ટીબીના જીવાણુ તેની પુરી જીંદગી દરમ્યાન ચેપ લગાડે છે અને જે વ્યકિતને ચેપ લાગે તેને રોગ થઈ જ જાય એવુ નથી. ચેપ એટલે આ રોગના કિટાણુઓ તંદુરસ્ત વ્યકિતના શરીરમા દાખલ થવા.પરંતુ જો વ્યકિતની રોગપ્રતિકારક શકિત યથાયોગ્ય હોય તો આ જંતુઓની શરીરમા વૃઘ્ધી થતી નથી અને શરીરની આંતરીક શકિતઓથી જંતુઓનો નાશ થઈ જાય છે.આવી ચેપ લાગેલી ૧૦ વ્યકિતઓ માંથી એક વ્યકિતને તેમના જીવનકાળમા ટીબી થવાની શકયતા રહેલી છે. દરરોજ અંદાજીત પ૦૦૦ થી પણ વધુ લોકો આ જીવલેણ બીમારીથી મૃત્યુ પામે છે અને અંદાજીત ૩૦૦૦૦ જેટલા લોકોને આ રોગ લાગે છે.

ટીબી શરીરના કોઈ એક અંગમા જ થાય છે એવુ નથી તે શરીરના ઘણા બધા અંગોમાં થઈ શકે છે.ટીબીનો ચેપ ૧૦ ટકા આંતરડાને,૧૦ ટકા મગજને પ ટકા હાડકાને, ૧ ટકા ચામડીને, ૧ ટકા આંખને, એક ટકા લિવરને થાય છે પણ ફેફસાંના ટીબીનુ પ્રમાણ દુનિયામા સૌથી વધારે જોવા મળે છે.

જોવા મળતા લક્ષણોઃ ટીબીના મુખ્ય લક્ષણોમા ખાંસીમા કફ નીકળવો, કફમાં લોહી નિકળવું, ઉંડો શ્વાસ લેવામા તકલીફ થવી, કમરના હાડકામા સોજો રહેવો, ઘૂંટણમા દુખાવો થવો, પેટમા દુખાવો થવો, થાક લાગવો અને વજનમા ઘટાડો થવો જેવા ટીબીના લક્ષણો જોવા મળે છે. નિદાન ફક્ત સંકેતો અને લક્ષણોના આધારે સક્રિય ક્ષય રોગનુ નિદાન કરવું મુશ્કેલ છે. ટીબીનું નિદાન કરવા માટે દર્દીના લક્ષણો ઉપરાંત ગળફાના રીપોર્ટ, છાતીનો એકસ–રે તથા લોહીના રીપોર્ટની જરૃર પડે છે.

ટીબી થવાના મુખ્ય કારણોઃ અપૂરતો અને અપૌષ્ટિક આહાર,સ્વચ્છતાનો અભાવ, નાની જગ્યામા વધારે લોકોનો વસવાટ, ટીબી સંક્રમિત વ્યકિતના સંપર્કમા આવવાથી. જે લોકો સિલીકોસીસથી પીડાઈ રહયા છે તેમનામા ક્ષયરોગ થવાનો ૩૦ ગણો ભય છે. જે લોકો હિમોડાયાલિસીસ પર છે તેમનામા ક્ષયરોગ થવાનુ જોખમ સામાન્ય વ્યકિત કરતા ૧૦ થી રપ% વધુ ચેપી છે.

ટીબીની સારવારઃ ક્ષયરોગની સારવારમા બેકટેરીયાનો નાશ કરવા માટે એન્ટિીબાયોટિકસનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.આ સારવારમા વ્યાપક પણે વપરાતા બે એન્ટિબાયોટિકસમા રિફામપિસિન અને આયસોનિયાઝીકનો સમાવેશ થાય છે. ક્ષય રોગની સારવારમા શરીરમાંથી માયક્રોબેકટેરિયાને સંપૂર્ણ પણે દૂર કરવા માટે લાંબા ગાળાની (લગભગ ૬ થી રપ મહિનાની) સારવાર આપવી પડે છે. ક્ષયની સારવાર ૬ અને ૯ મહિનાની હોય છે. કેસની ગંભીરતાના આધારે એમ.ડી.આર. ટી.બીની સારવાર ૧૮ થી ર૪ મહિનાની હોય છે. ક્ષયરોગથી ભયભીત થવા કરતા સમયસર સારવાર મળી જાય એ માટે નજીકના ડોટસ સેન્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.

ટીબીના રોગને નાથવા માટે ફકત સરકાર અને ડોકટર જ નહી પરંતુ આપણા બધાના સહકાર અને જાગૃતિની પણ ખુબ જ જરૃર છે. હવે સમય થઈ ગયો છે ચાલો સાથે મળીએ, આપણે વિશ્વને ટીબી મુકત બનાવીએ.

માર્ગદર્શન - માહિતીઃ ડો. મિલન ભંડેરી

close
Nobat Subscription