બ્રેઅકીંગ સમાચાર | દિલ્હી વિધાનસભાની ચૂંટણી વધુને વધુ રસપ્રદ બનતી જાય છે. | મોરબી નજીક અજન્ટા ગ્રુપ કંપનીની બસ ટ્રક સાથે અથડાતા ૩ર મહિલા કર્મચારીઓ ઈજાગ્રસ્ત. | દિલ્હી એરપોર્ટ પર જેટ એરવેઝના વિમાના એન્જિનમાં આગ લાગી. તમામ એંસી મુસાફરોનો બચાવ. | ગૃહમંત્રી રાજનાથસિંહની તબિયત લથડતા એમ્સ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયાં. | વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ૧૬-ઓગસ્ટે મુંબઈની મુલાકાતેઃ મુંબઈમાં હાઈએલર્ટ. | અમદાવાદમાં ચાર લાખ રૃપિયાની નકલી નોટ સાથે એક શખ્સ ઝડપાયો. | શ્રીનગરના પાસે આંતકી હુમલોઃ એક જવાન શહીદ અને બે ઘાયલઃ પૂંછના હમીરપરમાં પાક સેના તરફથી ગોળીબાર. | પંચમહાલના ઈલોલ ગામના સરપંચ વિરૃદ્ધ પૂર્વ સરપંચે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત મુકતા સરપંચે પૂર્વ સરપંચ પર હુમલો કરીને નાક કાપી નાખ્યું. | દિલ્હીમાં મોટરમાં પસાર થતાં બે શખ્સો પાસેથી બસ્સો પચ્ચાસ પીસ્તોલ પકડાઈ. | બ્રિટનમાં માંચેસ્ટરથી લંડન મોટરમાં જતાં ભારતના પૂર્વ ક્રિકેટર અને કોમેન્ટેટર સુનિલ ગાવસ્કર અને તેના મિત્રોએ ડ્રાઈવરને ઉંઘ આવી જતાં નડેલા અકસ્માતમાં સામાન્ય ઈજાઃ મોટરમાં ભારે નુકસાન. | વિસાવદર નજીક સિંહ અને સિંહણ વચ્ચે ઝપાઝપી થતાં સિંહનું મૃત્યુ. | વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જમ્મુ-કાશ્મીર રોડ પ્રોજેક્ટ માટે આઠ હજાર કરોડનું પેકેજ જાહેર કર્યુ. | ૧પ-ઓગસ્ટે રીલીઝ થનારી અજય-કરીનાની ફિલ્મ 'સીંધમ રીટર્ન્સ' ના એક ડાયલોગમાં હિન્દુ લોકોની ભાવનાને ઠેસ પહોંચાડાઈ હોવાની અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં ફરિયાદ. | રાજસ્થાનમાં ભારે વરસાદથી ત્રીસના મૃત્યુ. | મહારાષ્ટ્રના ગઢચીરોલીમાં એક મહિલાએ નાયબ મુખ્યમંત્રી અજીત પવાર પર ચપ્પલ ફેંક્યું. | અમેરિકાના ઓસ્કાર એવોર્ડ વિજેતા ફિલ્મ અભિનેતા રોબીન્સને ડીપ્રેશનના કારણે આત્મહત્યા કરી.

પ્રાસંગિક લેખ

હજારો વર્ષોથી ચકલીઓએ માનવ સમુદાય સાથે સાંનિધ્ય, સંપર્ક અને સાતત્ય જાળવી પક્ષી જગતમાં માનવ વસાહતમાં જ રહી મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો જાળવ્યા છે.

છેલ્લા ૩૦-૪૦ વર્ષથી આપણું તજજ્ઞોનું અવલોકન રહ્યું છે કે, 'આ ચકલી જગત' માનવોના આવાસ-નિવાસમાં સંખ્યાની દૃષ્ટિએ ઓચિંતાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.

મહારાષ્ટ્રના નાસિક શહેરની ભારતીય વ્યક્તિને સંવેદના જાગી અને ચકલાઓ વિશે પર્યાવરણ, સામાજિક, કૃષિકારી જેવા પાસાઓને ઝીણવટથી અભ્યાસ કરી વિશ્વ સમક્ષ વાતો રજૂ કરી. એ વ્યક્તિ છે મહમદભાઈ દિલાવર જેઓએ 'દ્ગછ્ેંઇઈ ર્હ્લંઇઈફઈઇ ર્જીંઝ્રૈંઈ્રૃ' (ભારતીય) ર૦૦૮ માં સ્થાપી. તેને પીઠબળ સહકાર સૌજન્ય મળ્યું. ફ્રાન્સની ઈર્ઝ્રં-જીરૃજી છઝ્ર્ૈંર્ંદ્ગ ર્હ્લંેંદ્ગડ્ઢછ્ૈંર્ંદ્ગ દ્વારા ઈ.સ. ર૦૧૦ માં 'પ્રથમ વર્લ્ડ સ્પેરો ડે' ર૦૧૦માં વિશ્વના અનેક દેશો-પ્રદેશોમાં ઉજવાયો, ત્યારથી અવિરત ર૦ માર્ચના વિશ્વ ચકલી દિન બહોળા પ્રમાણમાં ગંભીરતા અને પર્યવારણ પ્રત્યેની જાગૃતતા સાથે ઉજવાય છે.

ઉપરોક્ત સંસ્થાનો હેતુ વિશ્વના વિવિધ દેશો-પ્રદેશોના લોકોને પ્લેટફોર્મ આપી નેટવર્ક દ્વારા અને નિરપેક્ષ નિર્વિવાદ,  બીન રાજકીય સંગઠન કરી ઘર ચકલીનું સંરક્ષણ અને જતન કરવાનો છે.

આ સાથે જૈવિક વૈવિધ્યની સભાનતા પ્રાણી-પક્ષી વગેરે લુપ્ત થતી, નાશવંત જાતિ-પ્રજાતિ માટેની જાગૃતતા પ્રજાજનો સુધી પહોંચતી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

હાઉસ સ્પેરોની લાક્ષણિક્તાઓ

નર અને માદા ચકલાઓ તેના બાહ્ય રંગ પરથી આસાનીથી ઓળખી શકાય છે. નરીની ચાંચ-દાઢી નીચે કાળા રંગની એટલે કે બાળકોને ગળે બંધાતા લાળિયા જેવો વિશેષ સ્પોટ હોય છે. ચકલીઓ સામાન્યતઃ ૪૦ કિ.મી./કલાકની ગતિથી ઊડાન કરે છે. ભય/ઈમરજન્સીમાં ઊડાનની ગતિ વધારી શકે છે. ચકલીઓ 'જલપ્લાવિત' ક્ષેત્રનું પક્ષી નથી, આમ છતાં દુશ્મનોથી બચવા ખૂબ જ ઝડપથી પાણીમાં તરી શકે છે. ચકલીઓ માંસાહારી હતી. મનુષ્ય વસાહાતોની સાથે જીવવા લાગતા તેના ખોરાકમાં બદલાવ આવવા લાગ્યો અને દાણા ચણનારી થતી ગઈ. આમ છતાં તેની જરૃરિયાત-જીવવાની તથા એનર્જીની જોતા હજુ પણ તે જીવાત, કીટક, ઈયળ કે કરોળિયા વગેરે ખાય છે.

હેન્ડ બુક ઓફ ટેક્સાસમાંના સંશોધન  પછી લખાયેલ માહિતી મુજબ ચકલીઓ ૮૩૦ જાતના વૈવિધ્યસભર ખોરાક આરોગી શકે છે! પક્ષી જગતમાં કદાચ આ કૂળ શિરમોર બેસી શકે તેવું એટલે કે ખોરાકમાં જે આપો તે ખાઈ જાય તેવું ગણાય. પ્રકૃતિમાં ઉછરતા ચકલાઓ સામાનય રીતે ૪-પ વર્ષનું આયુષ્ય ધરાવે છે. ચકો-ચકી મોનોગામી (એક પત્નીત્વ) છે. બહુ જૂજ અપવાદો સિવાય પતિ-પત્ની આજીવન દાંપત્ય ભોગવે છે. ચકલીઓ યાયાવર પક્ષી નથી, પરંતુ ઉનાળાના અંતમાં માનવ વસાહતથી થોડો દૂર અનાજના ખેતરો સુધી સ્થળાંતર કરે છે. ગ્રામ્ય પ્રદેશ તરફ શહેરથી દૂર ઊડીને જાય છે. ચકલીઓ હંમેશાં 'સહજીવી' વિચારસરણીથી મોટી સંખ્યામાં પણ એકી જગ્યાએ સાથે રહે છે. ચકલીઓના રહેઠાણ એટલે માળાઓ હજારો વર્ષોથી

માનવ રહેઠાણોમાં કે તેની આસપાસ વૃક્ષોની બખોલમાં જ રહ્યા હતાં. દેશી/વિલાયતી નળિયાના છત, વંઝી, વળી, થાંભલા, વગેરેથી ઊભા થયેલા ખૂણા-ખાંતરા-પોલાણો-બખોલમાં સલામતીથી માળા બાંધતા આવ્યા હતાં.બારી, બારણા પર ઊભી કરાયેલી છાજલી, છજાની નીચેના પોલાણોમાં અચૂક સલામતી સાથે માળા કરતા, જુના જમાનાની વાબારિયોમાં પણ આસાનીથી માળા કરતા. શેરીઓ, રસ્તાઓ પરની સ્ટ્રીટ લાઈટ કે એંગલો, તાણિયાઓ, પોલાણોમાં માળા થતા અને શિયાળામાં બચ્ચાઓને તેમાંના બલ્બની ગરમીથી હૂંફ પણ મળતી. સામાન્યતઃ માળો ચકો નર પક્ષી બનાવે છે ચકી તેમાં ક્યારેક મદદ કરે છે. શહેરીકરણ-ઔદ્યોગિકરણ અને સિમેન્ટ કોન્ક્રીટના મકાનોનું નવું સ્થાપત્ય આ બધા જ પરિબળોએ માળાઓના સ્થળોને નામશેષ કરી નાખ્યા છે.

માળામાં ચકો-ચકી વર્ષાં સામાન્ય રીતે ર-૩ વાર ઈંડા મૂકે છે. દરેક વખતે ૪-૬ ઈંડાની સંખ્યા, આછા ગ્રીન કાબચિતરા છાંટ વાળા હોય છે. ઈંડાનું સંવન લગભગ ૧૧ થી ૧૪ દિવસ થાય છે. નવા બચ્ચાને ચકો-ચકી બન્ને ખોરાક આપે છે. નવજાત બચ્ચું અનાજ પચાવી ન શકે એટલે શરૃઆતના ૧પ દિવસ તેને જીવાત, ઈંયળ, અળસિયા કે કરોડિયા જેવો ખોરાક આપે છે. જેનું પ્રમાણ ૯૦ ટકા છે, ૧૦ ટકા થોડા અનાજના દાણા અને ગરીટ ખવડાવે કે જેથી તેની હોજરીને ટેવ પડવી શરૃ થઈ જાય. અંદાજે ૧પ-ર૦ દિવસના બચ્ચા ઉછેરાયા પછી આપબળે ઊડતા, ખોરાક પસંદ કરતા થાય છે અને માળો છોડી સ્વતંત્રતા મેળવે છે. પુખ્ત ચકો-ચકી તથા તેના કુળના ઘણાં પક્ષીઓ દાણા ચણનારા કહેવા છે. તેનું પાચનતંત્ર માંસાહરી પક્ષી કરતા અલગ પડે છે.

આ પક્ષીઓને દાંત હોતા નથી. તેથી દાણા મોં વાટે ચાવવાની કે ભૂકો કરવાની ક્ષમતા નથી. દાણા સીધા હોજરીમાં ઉતરી જાય છે. હોજરીમાં જો આવા કડક દાણાનો ભૂક્કો થાય તો જ આગળ આંતરડામાં પાચન થાય. એથી આવા દાણાને ભરડવા/દળવા જેવી પ્રક્રિયા હોજરીએ કરવી પડે છે. આવું કરવા આવા કૂળના પર્ચીંગ બર્ડસમાં હોજરીના સ્નાયુનુ પડ જાડું  બને છે. કારણ કે તેના દ્વારા જ જોર આપવું પડે છે. તેથી દાણાના ટૂકડા થાય. આ સ્નાયુના પડની હોજરીના પોલાણવાળા અંદરના ભાગમાં કુદરતે ખૂબ જ સખત હોર્નિ પડ બનાવ્યું છે. જે ઘંટીના પડ જેવું કામ કરે છે જેમાં ખાધેલા દાણા ભીંસાય છે, કચડાય છે, ભૂક્કો થાય છે. આવી હોજરીની રચનાવાળા પક્ષીની હોજરીને અંગ્રેજીમાં ગિઝાર્ડ કહેવાય છે. આ ગીઝાર્ડમાં દાણો દાણે આપસમાં ધસાવાથી ભૂક્કો થતો નથી.

આથી આવા પર્ચીંગ બર્ડસને દાણાં ચણવા સાથે ઝીણી ઝીણી રેતી, પથ્થરી કે કડક ઈંડાનું બહારનું પડ પણ ચણવું અતિ આવશ્યક હોય છે.

હોજરીની ગીઝાર્ડમાં દાણા અને રેતી/પથ્થરી સાથે ઉપલબ્ધ થયા. જે બન્ને એકબીજા સાથે ભીંસાઈ, ઘસાઈને છેવટે રેતીકણ દાણાનો ભૂક્કો કરી નાખશે. આવી અદ્ભુત રચના દાણા ચણનારા પક્ષીની છે. એથી દાણા સાથે ગ્રીટ એટલે કે રેતી, પથ્થરી જેવા સખત પદાર્થ પણ પક્ષીને મળવા અતિ આવશ્યક છે. જેથી ચણેલા દાણાનું છેવટે બારિક ભૂક્કામાં રૃપાંતરણ થઈ શકે છે.

ચકલીઓને સમયાંતરે ધૂળમાં રગદોળાવું (ધૂળ સ્નાન) ખૂબ ગમે છે. બહું ઓછા પક્ષીઓ શરીર પર ધૂળ છાટી સ્નાન કરવાનો આનંદ લેતા હોય છે. શરૃઆતમાં પગ વડે ધૂળમાં ખાડો કરી તેમાં લપાઈ જાતા હોય તેમ બેસી જાય છે. બન્ને પાંખો ફફડાવી ધૂળને આખા શરીર ઉપર જાણે સ્નાન કરતી હોય તેમ છાંટે છે.

આવી જ રીતે ખાબોચિયા, છિછરા પાણીના કિનારે પાણીને  પાંખો વડે ઊડાડી સ્નાન કરે છે. આટલું કર્યા પછી શરીરને સાફ કરવા, કોરૃ કરવા પીછાના વાળની માવજત કરી સાફસુથરા ઓળી નાખે છે! આવું સમૂહ સ્નાન કર્યા પછી ચકલીઓ ક્યારેક મૂડમાં આવી જઈને સમૂહગાન કરે છે. હવે શહેરમાં ધૂળના ધફ્ફા ક્યાં રહ્યા? તો પછી ચકલાઓ 'ધૂળસ્નાન' ક્યાં કરશે?

બચ્ચાઓ નવી નવી જાતના ખોરાકની સ્વીકૃતિ ખૂબ જલદીથી કરે છે. એઠવાડ જેવા ખોરાકને પણ પ્રેમથી આરોગી જાય છે. ચકા-ચકી ખોરાકમાં દાણાં લેતા હોય છે. જેમાંથી જુવાર, બાજરો, ઘઉં, જવ આસાનીથી લ્યે છે. ઉપરાંત કૂતા કૂપળો, ફ્રૂટ્સ, દ્રાક્ષ, ચેરી પણ ખાઈ લ્યે છે. બિલાડી, કૂતરા,  સાપ, શિકારી પક્ષી ચકલીઓના દુશ્મન છે. ચકલીઓ ક્યારેક વૃક્ષો પરના દાણા ખાનારા બીજા પક્ષીઓનાુ જુના, ખાલી માળાઓનો ઉપયોગ કરી લ્યે છે. ચકલીઓની ઊડાન અવિરત પાંખો ફફડાવીને થાય છે. જમીન પર ચકલા ડગાલ ભરતા નથી બન્ને પગે કૂદતા કૂદતા જાય છે.

સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ

ઉત્ક્રાંતિ શાસ્ત્ર મુજબ અંદાજે ૧૦,૦૦૦ વર્ષથી ચકલાઓ મનુષ્ય જાતિ સાથે ધરોબો જાળવતા થઈ ગયા હતાં. પ્રિહડપ્પન યેરામાં હજુ મનુષ્ય વસાહતો છૂટી છવાઈ ભટકતી પ્રજા હતી. ત્યારથી ચકલાઓ સાથે સંવનન શરૃ થયું હતું.

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અને ખાસ કરીને ગુજરાતી પ્રદેશમાં અનેક જગ્યાએ ચકલાઓનો ઉલ્લેખ મળે છે. આપણી કાઠિયાવાડી લોક ધરોહરમાં પણ વાર્તા, બાળ ગીતોમાં બીજા પક્ષીઓ કરતા ચકલીનું મહત્ત્વ રહ્યું છે.

એક હતો ચકો... એક હતી ચકી

ચકો લાવ્યો ચોખાનો દાણો...

ચકલી લાવી મગનો દાણો...

આવો પારેવા આવો ને

ચકલા ચોકમાં દાણા નાખ્યા છે

ચકી બહેન ચકી બેન

મારી સાથે રમવા આવશો કે નહીં

ગ્રીક સંસ્કૃતિ

પુરાતન ગ્રીક સંસ્કૃતિમાં ચકલાને એફ્રોડાઈટ એટલે કે 'ગોડેસ ઓફ લવ' તરીકે માનવામાં આવતા હતાં. તેની ન્ેંજી્હ્લેંન્ન્ ન્ૈંહ્લઈ પરથી આવું મનાતું હશે તેવું અનુમાન થઈ શકે.

પેઢી પર પેઢી વારસાગત આવતા કોતરકામ અને ખાસ કરીને આભૂષણોના કોતરકામએ ઐતિહાસિક ધરોહરનું કોતરકામ, આભુષણોની ડિઝાઈનમાં ઁર્ંેંજીઈ જીઁછઇઇર્ંઉ નું સ્થાન હતું જ. રાજવી પરિવારોના વારસાગત આભૂષણો વગેરેમાં ચકલા કોતર કામમાં લેવાતા.

ચકલાઓની સંખ્યા-એક ઝલક

૧) ૧૯૯૪-ર૦૦૦ એડી લંડન શહેરમાં ૭પ ૭કા ઘટ્યા. અત્યારના અનુમાન મુજબ લંડનમાં ।૯૦% ઘટ્યા.

ર) આપણે બાળકોને નવી પેઢીને પૂછવું પડશે કે ચકલી કેવી હોય? શહેરી વિસ્તારમાં ભયજનક સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. ગ્રામ્ય કક્ષાએ સાપેક્ષે હજુ જોવા મળે છે.

૩) ઈન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર દ્વારા હાઉસ સ્પેરોનું સ્થાન ચોક્કસ ઘટતા ક્રમમાં છે જ અને ટેકનિકલી તેનું વર્ગિકરણ ઇઈડ્ઢન્ૈંજી્ ગ્રુપમાં મૂકાયું છે.

૪) છેલ્લા રપ વર્ષમાં શહેરો, ગામડાઓ, રણ પ્રદેશ, ચરિયાણુ ઘાંસના બીડ, જંગલોમાં હાઉસસ્પેરો હવે દુર્લભ પક્ષીમાં મૂકાય તેવું બની ગયું છે. અકલ્પનિય પ્રમાણમાં સંખ્યામાં ઘટાડો જોવા મળે છે.

પ) આવા પરિપ્રેક્ષમાં દિલ્હીના પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન શીલા દીક્ષિતે ર૦૧ર માં ડ્ઢીઙ્મરૈ જીાટ્ઠાી મ્ૈઙ્ઘિ તરીકે ઁર્ેજી જીૅટ્ઠિર્િુનું સ્થાનમૂકી એક સ્તૃત્ય પગલું ભર્યું હતું.

હાઉસ સ્પેરા લુપ્ત થવાના પરિબળો

યુરોપિય દેશોના અનુમાન શાસ્ત્ર મુજબ ત્યાં ઁિીઙ્ઘર્ટ્ઠૌહ શિકારી પક્ષીઓ તથા માનવ સર્જિત વધુ થયું હોવાથી શહેરી નિવાસોની બાંધકામની રચનામાં આમુલ પરિવર્તન. ચકલાના રોગો, મોબાઈલના ઈલેક્ટ્રો મેગ્નેટિક રેડીએશન ખેત પેદાશના પાકોમાં ધડમૂળનો બદલાવ, ધાન્ય પાકો કરતા શીંગ, કપાસ જેવા રોકડિયા પાક સાથે જંતુનાશકોનો ભારે વપરાશ. મૂળભૂત પાયાનું કારણ એ પણ હોઈ શકે કે ઈંડામાંથી સેવાયેલા નવજાત બચ્ચાને (દ્ગીજાઙ્મૈહખ્ત) જીવાત, કીટક, ઈયળ વગેરે જાતના ખોરાકની અપૂરતી ઉપલબ્ધી, સેન્દ્રિય ખોરાકની અપૂરતી વગેરે  દ્વારા ઉત્પન્ન થતા કીટકો, ઈયળો ઘટી જવા પામ્યા છે. શહેરોમાં પ્રાદેશિક વૃક્ષો, છોડને બદલે બીજા પ્રદેશમાંથી લાવી વવાતા વૃક્ષો છોડ વગેરેને કારણે હાઉસ સ્પેરો લુપ્ત થઈ રહ્યા છે.

અનલીડેડ પેટ્રોલ ઉપભોક્તા વર્ગ વધતો જાય છે. આવા વાહનોમાંથી એન્જિનના એક્ઝોસ્ટ ગેસમાં ઘણાં હાનિકારક રસાયણો છે. તેમાંનું મિથાઈલ નાઈટ્રેટ ચકલાઓ માટે ખતરનાક હોય તેવી સંભાવના સંશોધનમાં જોવા મળી છે.

ચકલીઓને લુપ્ત થતી બચાવવા આવશ્યક પ્રયાસો

શહેરીકરણ અનિવાર્ય છે, આવકાર્ય છે, પરંતુ તેની સાથે બનતા આવાસ-નિવાસમાં આર્કિટેક્ચરલ થોડું વિવેકથી વિચારીને ચકલાને માળા કરવાની જગ્યાનો ચાન્સ આપવા પોર્ચ, બારી બારણાની ઉપર છજા છાજલી બનાવી શકાય અને તેની નીચે બાંકોરા, બખોલ કરી શકાય તો બિલાડી/કૂતરા કે બીજા તેના દુશ્મનોથી ચકલાઓને સાપેક્ષ સલામત માળા કરવા મોકો ઊભો થાય.

શહેરની ભાગોળે બંધાતા મકાનો, નીચલા કે મધ્યમ વર્ગના રહેઠાણો હોય ત્યાં નળિયાવાળા મકાનોને ઉત્તેજન આપવું કદાચ વ્યવહારૃ બને. મકાનોના આંગણા સંપૂર્ણ પાકા, છો-બંધ ન કરતા અમુક ભાગ ખુલ્લો માટી, રેતીવાળો રાખીએ અને તેમાં ચણ નાખવા ઘરના સૌ લોકોને પ્રોત્સાહિત કરીએ. તેમાં રેતી, ગ્રીટ જે ચકલાઓ માટે આવશ્યક વસ્તુ છે તે પણ ઉપલબ્ધ થઈ શકે.

સેન્દ્રિય ખેત પેદાશનો મહત્તમ પ્રચાર, પ્રસાર થાય અને વધુ ઉપભોક્તા લાભ લ્યે. આમ થવાથી જંતુનાશક દવાઓથી દૂર રહેવાશે. ઉપરાંત દેશી ખાતરો-કમ્પોસ્ટ, ખાડનું વગેરે વધશે. કીટકો, જંતુઓ, ઈયળ વગેરેને જીવી બીજાને જીવાડવાનો મોકો મળશે. ચકલા જેવા  અનેક પક્ષીને આહારનું સ્ત્રોત બનશે. જ્યાં જ્યાં જ્યારે જ્યારે શક્ય હોય ત્યારે ધાન્ય વર્ગના પાકના વાવેતરનું સંવર્ધન કરાવીએ. જે ગરામ્ય કક્ષાએ પણ હોય અને શહેરની બહારની હદમાં આવેલી ખેતી લાયક જમીનમાં પણ હોય. આમાં બાજરો, જુવાર, રાજગરો, ઘઉંને પ્રાધાન્ય આપવા પ્રયત્નશીલ રહીએ.

શહેરમાં જાહેર જનતાના નિયુક્ત ધરેલા ક્ષેત્રો/પ્લોટ્સમાં ધૂળ, ગ્રીટ, રેતી તથા વૃક્ષોવાળું પરિસર તંત્ર ઊભું કરે એ અપેક્ષિત છે. વૈશ્વિક ફલક પર ભારતમાં પરકેપીટા મોબાઈલ ફોનની સંખ્યા અગ્રમ હરોળમાં હશે તેમાં બે મત નથી. જો તટસ્થપણે અને બીનપક્ષપાતી વિચારીએ તો મોબાઈલ ફોનથી 'હેલ્થ હેઝાર્ડ' જે સાબિત થયા છે તે ચિંતા ઉપજાવે તેમાંય ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનો માટે વિવેકપૂર્વક ઉપયોગ લેવાય તેવું જરૃર ગંભીરતાથી વિચારવા જેવું છે.

જો બધા લોકો આને સમજવાનો પ્રયત્ન કરશે તો ફક્ત ચકલા સંવર્ધનની વાત નથી, પરંતુ મનુષ્ય સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા પણ  તેટલી જ તેમાં જોડાયેલ છે. અનલીડેડ પેટ્રોલને ઉત્તેજન ઓછું આપવાથી 'ઓટોમોબાઈલ પોલ્યુશન હેઝાર્ડસ'માં બ્રેક લાગી શકે.

'ચકા-ચકી' આજના દિવસ માટે પ્રકૃતિ-પર્યાવરણ જતન, જાળવણી માટે ઈન્ડિકેટર છે. વાસ્તવમાં માનવ જાતને નીરોગી-નિરામય સ્વસ્થ અને મસ્ત જીવવું હશે તો દરેક જીવમાં શિવ છે તે જ કલ્યાણકારી છે, તે જ જતન કરે છે. આથી પર્યાવરણ સંરક્ષણ જ્યાં અને જેટલું થાય તે હિતકારી છે. સર્વે સખીનો ભવન્તુ.

 

'મારૃ ઘર ચકલીનું ઘર...' ચાલો,ચકલી દિવસ ઉજવીએ

આજે ર૦ માર્ચ સમગ્ર વિશ્વમાં વિશ્વ ચકલી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. નાનપણમાં આપણી સાથે આપણી આસપાસ મોટી થતી ચકલીનું સંવર્ધન નહીં કરવામાં આવે તો કદાચ આવનારી પેઢીને ચકલી માત્ર તસ્વીરોમાં કે  યુ ટ્યુબ પર ફાઈલ વીડિયોમાં જ જોવા મળે તો નવાઈ નહીં! ચકલી નામસેશ થઈ જવાના ઘણાં કારણો છે. વિશ્વની અનેક રિસર્ચ સંસ્થાઓએ કરેલા સર્વે મુજબ મોબાઈલ ટાવરના રેડીએશન, ખેતરમાં પાક પર છાટવામાં આવતી જંતુનાશક દવાનું વધું પડતું પ્રમાણ, ઘર આંગણેથી ઓસરી અને ફળિયાઓ દૂર થયા અને નળિયાવાળા ઘરનું સ્થાન ફ્લેટએ લઈ લીધું જેના કારણે ચકલીને માળો કરવા બખોલ ના રહી આવા અનેક કારણો છે જેના કારણે આખો દિવસે ઘરના આંગણે કલબલાટ કરતી ચકલી આજે જોવી દુર્લભ બની ગઈ છે. ચકલીઓની બચાવ કામગીરી કરી આપણે ચકલીઓ પર કોઈ ઉપકાર નથી કરતા પણ ચકલીઓ આ કુદરતની સાયકલમાં એક ભાગ છે તેના સર્જન પાછળ પણ સર્જનહારનો કોઈ હેતુ છૂપાયેલો છે. જાણીતી રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યુટનું તારણ છે કે છેલ્લા એક દસકાથી પૃથ્વી પર જુની બીમારીઓ ફરીથી જન્મી છે, જેની પાછળ જો કોઈ જવાબદાર હોય તો  એ ઘટી રહેલી ચકલીઓની સંખ્યા છે. ઊભા મોલમાં ચકલી પાક પર લાગેલા કીડાને સારૃ કરવાનું કામ કરતી હતી. આવા નાના જીવજંતુ અને કીડા ખાઈ ચકલી એક પ્રકારે ખેતરમાં નાના સફાઈ કર્મચારી તરીકે ફરજ બજાવતી હતી.

ચકલી વિષે થોડું જોઈએ તો ચકલી એકધારૃ પાત્રીસ કિલોમીટર ઊડી શકે છે, પણ જો ક્યારેય મજબૂરી હોય અથવા જીવનો સવાલ હોય તો ચકલી વધુમાં વધુ પ૦ કિલોમીટર પ્રતિકલાકની ઝડપે પણ ઊડે છે. ચકલી ધૂળનો ઉપયોગ નહાવા માટે કરે છે. હા, ચકલી ધૂળથી સ્નાન કરે છે અને તે જોવું એક લહાવો હોય છે. પોતાની ચાંચથી શરીર સાફ કરી લેતી ચકલી વર્ષ દરમિયાન દસથી પંદર ઈંડા મૂકે છે અને એકસાથે તે વધુમાં વધુ ત્રણ ઈંડા મૂકે છે. ચકલીની ઉમદા ખાસિયત એ છે કે તે માળા વિના ક્યારેય ઈંડા નથી મૂકતી. આ રીતે ચકલી પણ જાણે કે સમજતી હોય છે કે ઘરના ઘર વિના બચ્ચાને જન્મ ના અપાય એવી સીધી સાદી સમજ પણ આ પક્ષીમાં છે, ત્યારે લુપ્ત થતી ચકલીઓની બચાવવા માટે સૌથી સરળ ઉપાય જો કોઈ હોય તે એ ઘર પાસે સુરક્ષિત જગ્યા પર એક ચકલી ઘર લાગી તેનો બચાવ કરવો તે છે. ઘર આંગણે ચકલીનો સતત કલરવ જાણે કે મનુષ્યને માનસિક શાંતિ આપતો હોય તેવો અનુભવ કરાવે છે.

આજના ર૦ માર્ચ વિશ્વ ચકલી દિવસે દરેક ઘર એક સંકલ્પ કરે કે 'મારૃ ઘર ચકલીનું ઘર' તો જરૃર આવતા દિવસોમાં ચકલીને બચાવી શકશે અને આંગણાનું પક્ષી ચકલીનો કલવર આવનારી પેઢી પણ માણી શકશે.

આલેખન ડીમ્પલ જગત રાવલ

ફોટો સમાચાર

રાશી પરથી ફળ

Sagittarius (ધન: ભ-ધ-ફ-ઢ)

આપ આપના કામમાં વ્યસ્ત રહી શકો. રાજકીય-સરકારી કામમાં સાનુકૂળતા-પ્રગતિ થતી જણાય. શુભ રંગઃ સફેદ - શુભ અંકઃ ૫-૯

Capricorn (મકર: ખ-જ)

નોકરી-ધંધાની સાથે સામાજીક-વ્યવહારિક કામમાં આપે સતત વ્યસ્ત રહેવાનું બને. શ્રમ-થાક અનુભવાય. શુભ રંગઃ લાલ - શુભ અંકઃ ૩-૪

Aquarius (કુંભ: ગ-શ-સ)

દેશ-પરદેશના કામમાં પ્રગતિ જણાય. ઉપરી વર્ગ-સહ કાર્યકર વર્ગના સાથ-સહકારથી કાર્યનો ઉકેલ આવે. શુભ રંગઃ પીળો - શુભ અંકઃ ૫-૮

Pisces (મીન: દ-ચ-ઝ-થ)

આપે ધીરજ અને શાંતિ રાખીને દિવસ પસાર કરી લેવો. ધાર્યા પ્રમાણેનું કામકાજ થઈ શકે નહીં. શુભ રંગઃ લીલો - શુભ અંકઃ ૨-૬

Aries (મેષ: અ-લ-ઈ)

નોકરી-ધંધામાં વિલંબમાં-રૃકાવટમાં અટવાઈ પડેલા કામનો આપની આવડત-અનુભવના આધારે ઉકેલાય. શુભ રંગઃ પીળો - શુભ અંકઃ ૨-૮

Taurus (વૃષભ: બ-વ-ઉ)

સીઝનલ ધંધામાં હરિફ વર્ગનો, ઈર્ષ્યા કરનારનો સામનો કરવો પડે. કોર્ટ-કચેરીના કામમાં દોડધામ-શ્રમ રહે. શુભ રંગઃ ગુલાબી - શુભ અંકઃ ૩-૬

Gemini (મિથુન: ક-છ-ધ)

જાહેર-સંસ્થાકીય કામકાજ અંગે બહાર કે બહારગામ જવાનું બને. આપની ગણતરી મુજબનું કામ કરી શકો. શુભ રંગઃ જાંબલી - શુભ અંકઃ ૮-૫

Cancer (કર્ક: ડ-હ)

આપે તન-મન-ધન અને વાહનથી સંભાળીને દિવસ પસાર કરી લેવો. નાણાકીય કામમાં સાવધાની રાખવી. શુભ રંગઃ દુધિયા - શુભ અંકઃ ૪-૯

Leo (સિંહ: મ-ટ)

આપના કાર્યની સાનુકૂળતા-પ્રગતિ જણાય. અગત્યના કાર્ય અંગે મિલન-મુલાકાતમાં સફળતા મળી રહે. શુભ રંગઃ મરૃન - શુભ અંકઃ ૬-૨

Virgo (કન્યા: પ-ઠ-ણ)

મિત્રવર્ગ-સગા-સંબંધી વર્ગના કામમાં વ્યસ્ત રહેવાનું બને. આપના કામને પૂરૃં કરવા દોડધામ કરવી પડે. શુભ રંગઃ બ્રાઉન - શુભ અંકઃ ૩-૪

Libra (તુલા: ર-ત)

આપના કાર્યમાં અન્યનો સાથ-સહકાર મળી રહે. કામકાજમાં આકસ્મિક સરળતા મળતા ઉત્સાહમાં વધારો થાય. શુભ રંગઃ કેસરી - શુભ અંકઃ ૨-૭

Scorpio (વૃશ્ચિક: ન-ય)

કોર્ટ-કચેરીના કામમાં રૃકાવટ-મુશ્કેલી અનુભવાય. આવેશ-ઉશ્કેરાટમાં આવી જવું નહીં. ખર્ચ-વ્યય થતો જણાય. શુભ રંગઃ ગ્રે - શુભ અંકઃ ૬-૮

Sagittarius (ધન: ભ-ધ-ફ-ઢ)

આપના માટે શુભ ફળદાયી સમય સાથે લાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપના માટે સમય શુભ ફળદાયી બની રહે. વ્યાપાર-ધંધા-વ્યવસાય ક્ષેત્રે આપની પરિસ્થિતિમાં સુખદ બદલાવ આવતા જોવા મળે. નાણાકીય સ્થિતિમાં પણ સારો એવો સુધારો જોવા મળી શકે. ઉન્નતિના માર્ગો ખૂલતા જણાય. સ્વાસ્થ્ય સુખાકારી ઉત્તમ રહેવા પામે. પારિવારિક ક્ષેત્રે કલેશભર્યું વાતાવરણ બની શકે છે. ધીરજ તથા સંયમથી કામ લેશો તો મહદ્અંશે ફાયદામાં રહેશો. મિત્રો-સ્વજનોનો સાથ-સહકાર મળે. તા. ૧૧ થી ૧૪ બોલાચાલી ટાળવી. તા. ૧પ થી ૧૭ સુભ ફળદાયી.

Capricorn (મકર: ખ-જ)

તમારા માટે સુખ-દુઃખ જેવી મિશ્ર પરિસ્થિતિનો અનુભવ કરાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના દિવસો દરમિયાન આપને આરોહ-અવરોધની પરિસ્થિતિનો અનુભવ કરાવતું સપ્તાહ શરૃ થાય છે. વ્યાપાર-ધંધામાં ઓચિંતો લાભ થઈ શકે. મહેનતનું મીઠું ફળ મળતા આપના ઉત્સાહમાં વધારો થાય. જમીન-મકાન-રહેઠાણને લગતા પ્રશ્નો હળવા થાય, જો કે ગૃહસ્થ જીવનનું વાતાવરણ ડોહળાઈ શકે છે. પરસ્પર સમજુતિનો અભાવ જોવા મળે. ક્ષમા કરવાની ભાવના રાખશો તો મહદ્અંશે ફાયદામાં રહેશો. ધાર્મિક કાર્યો થાય. તા. ૧૧ થી ૧૪ લાભદાયી. તા. ૧પ થી ૧૭ વાદ-વિવાદ ટાળવા.

Aquarius (કુંભ: ગ-શ-સ)

આપના માટે આર્થિક આયોજનની સલાહ આપતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન ખર્ચ કરતા વ્યયનું પ્રમાણ વધારે રહેવાથી આપનું નાણાકીય બજેટ હાલક-ડોલક થતું જણાય. વ્યર્થ ખર્ચ ઉપર નિયંત્રણ રાખવું જરૃરી જણાય છે. ધંધા-વ્યવસાય ક્ષેત્રે એકંદરે પરિસ્થિતિ સામાન્ય રહે. ધાર્યો લાભ મેળવવા માટે હજુ યોગ્ય સમયની રાહ જોવી પડે. કૌટુંબિક ક્ષેત્રે સ્નેહીજનો તરફથી સાથ-સહકાર પ્રાપ્ત કરી શકશો. સ્વાસ્થ્ય બાબતે કફ સંબંધિત રોગોથી પરેશાની વેઠવી પડે. તા. ૧૧ થી ૧૪ મિશ્ર. તા. ૧પ થી ૧૭ ખર્ચ-વ્યય ટાળવા.

Pisces (મીન: દ-ચ-ઝ-થ)

તમારા માટે પ્રગતિકારક સમય સાથે લાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપને વ્યાપાર-ધંધા-વ્યવસાય ક્ષેત્રે સફળતાદાયક, લાભદાયક તકો પ્રાપ્ત થતી જણાય, જેના કારણે આપ સફળતાના શિખરો સર કરી શકશો. આર્થિક સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થઈ શકે છે. પારિવારિક ક્ષેત્રે સ્થિતિ સાનુકૂળ બની રહે. વડીલ વર્ગ, માતા-પિતાના સ્વાસ્થ્ય બાબતે ખર્ચ થાય. સામાજિક તથા જાહેરજીવન સાથે સંકળાયેલા જાતકો માટે કાર્યપ્રગતિ થાય. મહત્ત્વના કાર્યોમાં સમય સફળતાદાયક બની રહે. તા. ૧૧ થી ૧૪ ખર્ચ-વ્યય. તા. ૧પ થી ૧૭ પ્રગતિકારક

Aries (મેષ: અ-લ-ઈ)

તમારા માટે આત્મમંથન કરાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપ આપના ભૂતકાળના અનુભવોને ધ્યાનમાં રાખીને ભવિષ્યનું આયોજન કરતા જણાવ. આપ જેટલો પરિશ્રમ કરશો તેટલું પરિણામ પ્રાપ્ત કરી શકશો. દાંપત્યજીવનના એકરસતા અને મધૂરતા જળવાઈ રહે, જો કે સંતાન બાબતે ચિંતા રહ્યા કરે. તેના સ્વાસ્થ્ય બાબતે દોડધામ કરવી પડે. નાણાકીય સ્થિતિ એકંદરે સારી રહે. આવકના સ્ત્રોત અવિરત ચાલુ રહે. નોકરિયાત વર્ગે ઉપરી અધિકારી સાથે મતેભદ થઈ શકે છે. તા. ૧૧ થી ૧૪ આત્મમંથન. તા. ૧પ થી ૧૭ કાર્યશીલ.

Taurus (વૃષભ: બ-વ-ઉ)

આપના માટે સ્નેહીજનો સાથે સમય પસાર કરાવતું સપ્તાહ સમય સાથે લાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપને આપના ઘર-પરિવારના સભ્યો કે સ્નેહીજનો સાથે સમય પસાર કરવાનો અવસર પ્રાપ્ત થાય. સુખ-સગવડ, ભોગ-વિલાસના સાધનો પાછળ નાણાનો ખર્ચ કરવા આપ આકર્ષાશો. આર્થિક ક્ષેત્રે આપને તીવ્ર નાણાકીયનો સામનો કરવો પડી શકે છે. કૌટુંબિક સંબંધોમાં કોઈ વિવાદ હશે તો તેનો સુખદ અંત આવતા માનસિક ચિંતા હળવી બને. મિલકત, જમીન-મકાનના પ્રશ્નોનો ઉકેલ આવે. તા. ૧૧ થી ૧૪ ખર્ચ-વ્યય. તા. ૧પ થી ૧૭ સુખમય.

Gemini (મિથુન: ક-છ-ધ)

તમારા માટે નફા-નુક્સાનનો અનુભવ કરાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપને આર્થિક ક્ષેત્રે સમજી-વિચારીને નિર્ણયો લેવા, ખર્ચ-ખરીદીમાં કાળજી રાખવી અન્યથા નુક્સાન થવાની શક્યતા છે. પારિવારિક સંબંધોમાં ભાઈ-ભાંડુ સાથે અણબનાવ કે કોઈ મતભેદ હશે તો દૂર થાય. દાંપત્યજીવનમાં જીવનસાથી સાથે સંબંધો મિઠાસભર્યા રહે, જો કે આરોગ્ય બાબતે સંભાળવા જેવું ખરૃ. કફ સંબંધિત રોગોથી સાવધાન રહેવું. મિત્રોથી લાભ થાય. તા. ૧૧ થી ૧૪ નફો-નુક્સાન. તા. ૧પ થી ૧૭ પારિવારિક કાર્ય થાય.

Cancer (કર્ક: ડ-હ)

તમારા માટે વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રે લાભદાયી સમય સાથે લાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના દિવસો દરમિયાન આપને આપના કાર્યક્ષેત્રે સફળતાના દ્વારો ખૂલતા જણાય, લાભદાયી તકો પ્રાપ્ત થાય, સ્વાસ્થ્ય અંગે તકેદારી રાખવી આવશ્યક બને. વેપારી વર્ગને ની ધંધાકીય ખરીદી આ સમયમાં શક્ય બને. સામાજિક ક્ષેત્રે ગુમાવેલી નામના-કીર્તિ પરત મળતી જણાય. ભાઈ-ભાંડુ સાથે કોઈ વિવાદનો સુખદ નિકાલ આવી શકશે. મિત્રથી લાભ થાય. યુવા વર્ગને પ્રેમ-પ્રસંગમાં વિરહનો સામનો કરવો પડે. તા. ૧૧ થી ૧૪ સ્વાસ્થ્ય સાચવવું. તા. ૧પ થી ૧૭ લાભદાયી.

Leo (સિંહ: મ-ટ)

આપના માટે આનંદદાયી સમય સાથે લાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપ માનસિક રીતે પ્રસન્ન અને આનંદદાયી રહેતા જણાવ. આપને આપના કાર્યક્ષેત્રે સફળતાના દ્વારો ખૂલતા જણાય. મહેનતનું મીઠું ફળ ચાખવા મળી શકે છે. કોઈ નવિન કાર્ય કે યોજનાને અમલમાં મૂકવા માટે સમય શ્રેષ્ઠ જણાય છે. પારિવારિક ક્ષેત્રે માતા-પિતા કે વડીલ વર્ગનું સ્વાસ્થ્ય ચિંતાનું કારણ બની શકે. માનસિક દૃષ્ટિએ ચિંતા-ઉદ્વેગ રહે. જાહેરજીવન ક્ષેત્રે શત્રુ વિરોધીઓ નબળા પડતા જણાય. તા. ૧૧ થી ૧૪ મધ્યમ ફળદાયી. તા. ૧પ થી ૧૭ આનંદદાયી.

Virgo (કન્યા: પ-ઠ-ણ)

તમારા માટે પરિશ્રમ કરાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન આપે નસીબનો સહારો લેવા કરતા મહેનત ઉપર વધારે ધ્યાન આપજો. જેટલી મહેનત કરશો તેટલું વધુ મીઠું ફળ પ્રાપ્ત કરી શકશો. માતા-પિતા, વડીલ વર્ગના આશીર્વાદથી આપની મનોકામના પૂર્ણ કરી શકશો. આરોગ્ય અંગે કોઈ સમસ્યા હશે તો ધીમે ધીમે દૂર થતી જણાય, જો કે નાણાકીય સ્થિતિ લથડતી જણાય. આકસ્મિક ખર્ચાઓને કારણે આર્થિક બજેટ ખોરવાતું જણાય. નોકરિયાત વર્ગને કાર્યબોજ હળવો થતો જણાય. યાત્રા-પ્રવાસ થાય. તા. ૧૧ થી ૧૪ સ્વાસ્થ્ય સુધરે. તા. ૧પ થી ૧૭ પરિશ્રમ.

Libra (તુલા: ર-ત)

આપના માટે વ્યસ્તતા વધારતું સમય સાથે લાવતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના સમયગાળા દરમિયાન એક કરતા વધારે કાર્યો, જવાબદારીઓ આપના ઉપર આવવાથી કાર્યબોજ અને વ્યસ્તતાનો અનુભવ થાય. વ્યાપાર-ધંધાર્થે નાના-મોટા યાત્રા-પ્રવાસ પણ ખેડવા પડે. આર્થિક ક્ષેત્રે મહત્ત્વના ફેરફારો શક્ય બને, જો કે સ્વાસ્થ્ય બાબતે સંભાળ રાખવી જરૃરી જણાય. આહાર-વિહારમાં તકેદારી રાખવી ઈચ્છનીય બને. જમીન-મકાન, મિલકત અંગેના પ્રશ્નો ગુંચવાઈ શકે છે. વિવાદિત બાબતોમાં સમાધાનકારી વલણ અપનાવવું હિતાવહ. તા. ૧૧ થી ૧૪ સ્વાસ્થ્ય સાચવવું. તા. ૧પ થી ૧૭ વ્યસ્તતા રહે.

Scorpio (વૃશ્ચિક: ન-ય)

તમારા માટે સંયમપૂર્વક ચાલવાની સલાહ આપતું સપ્તાહ શરૃ થવા જાય છે. આ સપ્તાહના દિવસો દરમિયાન આપે શત્રુ વિરોધીઓથી સાવધાની રાખવી સલાહભરી બની રહે. નાણકીય સ્થિતિ સમતોલ રહેવા પામે, જો કે મોજશોખ, સુખ-સગવડના સાધનો પાછળ વ્યર્થ ખર્ચ કરવા આકર્ષાઈ શકો છો. દાંપત્યજીવનમાં કલશ-કલહનું વાતાવરણ ન સર્જાય તેની તકેદારી રાખવી આવશ્યક જણાય છે. સંતાન બાબતે ચિંતા રહ્યા કરે. વ્યાપાર-ધંધામાં આપે કરેલ મહેનતનું યોગ્ય વળતર મેળવી શકશો. મિત્રો-સ્વજનો તરફથી સહયોગ પ્રાપ્ત થાય. તા. ૧૧ થી ૧૪ સંયમ રાખવો. તા. ૧પ થી ૧૭ વ્યસ્તતા રહે.

Opinion Poll

ભારતીય ક્રિકેટમાં અત્યાર સુધીનો સર્વશ્રેષ્ઠ 'કપ્તાન' કોણ..?




કાર્ટૂન

ફોટો ગેલેરી